Standard Chartered ने SWIFT च्या नवीन फ्रेमवर्कचा वापर करून भारतात अवघ्या ३७ सेकंदात आंतरराष्ट्रीय पेमेंट (Cross-border Payment) यशस्वीरित्या पूर्ण केले आहे. हा वेगवान व्यवहार भारतासाठी अत्यंत महत्त्वाचा आहे, कारण भारत हा जगातील सर्वात मोठा रेमिटन्स (Remittance) स्वीकारणारा देश आहे. पारंपरिक बँकिंग संस्था डिजिटल पेमेंटच्या युगात अधिक कार्यक्षम होण्यासाठी आणि वेगवान सेवा देण्यासाठी कसे प्रयत्न करत आहेत, हे यातून दिसून येते.
काय घडले?
Standard Chartered ने एक मोठा टप्पा गाठला आहे. त्यांनी केवळ ३७ सेकंदात एक आंतरराष्ट्रीय पेमेंट (International Remittance) यशस्वीरित्या पूर्ण केले असून, हे पैसे भारतात पाठवण्यात आले. हा व्यवहार ऑस्ट्रेलियातील Westpac बँकेकडून सुरू झाला आणि SWIFT या जागतिक फायनान्शियल मेसेजिंग नेटवर्कने पुरवलेल्या नवीन रिटेल पेमेंट फ्रेमवर्कचा (Retail Payments Framework) वापर करून भारतात सेटल करण्यात आला. हा बदल क्रॉस-बॉर्डर मनी ट्रान्सफर (Cross-border Money Transfer) करण्याच्या पद्धतीत एक मोठे पाऊल आहे, जिथे पूर्वी अनेक दिवस लागायचे, तिथे आता हे व्यवहार काही सेकंदात पूर्ण होत आहेत.
भारतासाठी वेगाचे महत्त्व
भारत हा रेमिटन्स स्वीकारणारा जगातला सर्वात मोठा देश आहे. जगभरातून पाठवल्या जाणाऱ्या पैशांवर कोट्यवधी भारतीय कुटुंबे अवलंबून असतात. त्यामुळे, पेमेंट प्रक्रिया जलद झाल्यास त्यांना वेळेवर पैसे उपलब्ध होतात. पूर्वी आंतरराष्ट्रीय ट्रान्सफरमध्ये अनेक मध्यस्थ बँकांकडून तपासणी होत असल्याने उशीर व्हायचा. पण आता Standard Chartered सारख्या बँका केवळ काही सेकंदांत व्यवहार पूर्ण करून, ग्राहकांना घरगुती इन्स्टंट पेमेंट सिस्टमसारखा (Instant Payment System) अनुभव देण्याचा प्रयत्न करत आहेत.
बँकिंगमधील तंत्रज्ञानाची भूमिका
या उपक्रमासाठी SWIFT च्या अद्ययावत रिटेल पेमेंट फ्रेमवर्कचा वापर करण्यात आला आहे. केवळ वेगच नाही, तर हे फ्रेमवर्क पैसे पाठवणाऱ्यांना चांगल्या ट्रॅकिंगची (Tracking) सुविधा आणि पारदर्शक शुल्काची (Fees) माहिती देखील देते. बँकांसाठी, हे तंत्रज्ञान त्यांना स्पर्धेत टिकून राहण्यासाठी खूप महत्त्वाचे आहे. फिनटेक कंपन्या (Fintech Companies) आणि डिजिटल प्लॅटफॉर्म्स जलद आणि स्वस्त आंतरराष्ट्रीय ट्रान्सफरचे पर्याय देत असल्याने पारंपरिक बँकांवर नविनता आणण्याचा दबाव वाढला आहे. अशा सिस्टम्सचा अवलंब करून, बँकिंगची अंतर्गत प्रक्रिया सुलभ केली जाऊ शकते, ज्यामुळे दीर्घकाळात खर्चात बचत होऊ शकते.
स्पर्धात्मक आणि कार्यान्वयन संदर्भ
आर्थिक सेवा क्षेत्रात व्यवहाराचा वेग आणि पारदर्शकता यावरून मोठी स्पर्धा पाहायला मिळत आहे. Standard Chartered ने केलेल्या या यशस्वी चाचणीतून हे सिद्ध झाले आहे की पारंपरिक बँकिंग पायाभूत सुविधा (Banking Infrastructure) आधुनिक डिजिटल वेगाच्या गरजा पूर्ण करू शकते. मात्र, याला जगभरात कुठेही लागू करणे हे एक आव्हान असेल. SWIFT नेटवर्कवर अवलंबून असल्याने, व्यवहार पूर्ण करण्यासाठी पाठवणारी आणि स्वीकारणारी दोन्ही बँकांनी आवश्यक तांत्रिक मानके (Technical Standards) स्वीकारणे गरजेचे आहे. Standard Chartered ची यशस्वी चाचणी दर्शवते की, सहभागी बँकांचे अपग्रेडेशन झाल्यास हे तंत्रज्ञान अशा विनंत्या हाताळण्यास सक्षम आहे.
धोके आणि अंमलबजावणी
जलद सेटलमेंट (Settlement) फायद्याचे असले तरी, यासाठी रिअल-टाइम कंप्लायन्स सिस्टीम्स (Real-time Compliance Systems) मजबूत असणे आवश्यक आहे. आंतरराष्ट्रीय पेमेंट हे मनी लाँड्रिंग विरोधी (AML) आणि ग्राहक ओळख (KYC) नियमांच्या अधीन असतात. व्यवहाराचा वेग वाढल्याने, बँकांना हे सुनिश्चित करावे लागेल की त्यांची स्वयंचलित सुरक्षा आणि फसवणूक शोधणारी प्रणाली (Fraud Detection Systems) तितकीच वेगवान असेल, जेणेकरून उशीर न होता व्यवहारांची पडताळणी करता येईल.
पुढील वाटचाल
गुंतवणूकदार आणि बँकिंग निरीक्षकांनी इतर बँकांमध्ये या फ्रेमवर्कचा अवलंब कसा होतो यावर लक्ष ठेवावे. केवळ एका चाचणी व्यवहाराचा वेग महत्त्वाचा नाही, तर हेच मानक (Standard) मोठ्या प्रमाणात वापरले जाते की नाही, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल. भविष्यात प्रति-व्यवहार खर्च (Cost-per-transaction) आणि सर्वाधिक मागणीच्या काळात (Peak Volume Periods) बँकांची या वेगाची गती कायम ठेवण्याची क्षमता याबद्दलची माहिती त्यांच्या कामकाजावरील दीर्घकालीन परिणामांचे मूल्यांकन करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण ठरेल.