श्रीलंकेचा 'ब्लू बॉण्ड' गिफ्ट सिटीत लिस्टेड: सस्टेनेबल फायनान्सला नवी दिशा

गिफ्ट सिटी सस्टेनेबल फायनान्सचे केंद्र बनले

भारतातील गिफ्ट सिटी (GIFT City) आता सस्टेनेबल फायनान्सचे (Sustainable Finance) जागतिक केंद्र म्हणून वेगाने उदयास येत आहे. श्रीलंकेच्या DFCC बँकेने आपला पहिला 3 अब्ज श्रीलंकन रुपयांचा (LKR) ब्लू बॉण्ड (Blue Bond) येथे NSE इंटरनॅशनल एक्सचेंज (NSE IX) वर लिस्ट केला आहे. NSE IX आणि कोलंबो स्टॉक एक्सचेंज (CSE) यांच्यातील करारामुळे हा दुहेरी लिस्टिंगचा (Dual Listing) निर्णय शक्य झाला आहे. यामुळे विकसनशील देशांना ESG (Environmental, Social, Governance) मानके सुधारण्यासाठी आणि आंतरराष्ट्रीय भांडवल मिळवण्यासाठी गिफ्ट सिटी एक मोठे व्यासपीठ ठरत आहे.

आंतरराष्ट्रीय ग्रीन फायनान्सला चालना

NSE IX वर DFCC बँकेच्या ब्लू बॉण्डची लिस्टिंग झाल्यामुळे याला आंतरराष्ट्रीय स्तरावर अधिक ओळख मिळेल आणि गुंतवणूकदारांपर्यंत पोहोचणे सोपे होईल. हे विशेषतः सागरी संवर्धन, स्वच्छ पाणी पुरवठा आणि जल प्रदूषण नियंत्रणासारख्या महत्त्वाच्या प्रकल्पांना निधी देण्यासाठी उपयुक्त ठरेल. गिफ्ट सिटीचे इंटरनॅशनल फायनान्शियल सर्व्हिसेस सेंटर्स अथॉरिटी (IFSCA) अंतर्गत असलेले मजबूत नियामक धोरण आणि जागतिक आर्थिक व्यवहारांसाठी असलेली पायाभूत सुविधा यांचा फायदा या लिस्टिंगला मिळेल. श्रीलंकेच्या कोलंबो स्टॉक एक्सचेंजवर (CSE) या बॉण्डची प्राथमिक लिस्टिंग आहे, तर गिफ्ट सिटी येथे त्याचे आंतरराष्ट्रीय ट्रेडिंग सुरू झाले आहे.

सध्याच्या आर्थिक वातावरणाचा विचार केल्यास, 27 फेब्रुवारी 2026 रोजी कोलंबो स्टॉक एक्सचेंजचा (CSE) ऑल शेअर प्राइस इंडेक्स (ASPI) 0.25% नी घसरलेला दिसला. याउलट, NSE IX वरील गिफ्ट निफ्टी डेरिव्हेटिव्ह्ज मार्केटमध्ये (GIFT Nifty derivatives market) मात्र मोठी वाढ दिसून आली आहे. 21 फेब्रुवारी 2026 रोजी या मार्केटचा एका दिवसाचा टर्नओव्हर $23.48 बिलियन एवढा होता, जो गिफ्ट सिटीचे आंतरराष्ट्रीय ट्रेडिंग व्हेन्यू म्हणून वाढते महत्त्व दर्शवतो.

गिफ्ट सिटीचे महत्त्व आणि ब्लू बॉण्डची क्षमता

गिफ्ट सिटीने सस्टेनेबल फायनान्समध्ये आपले स्थान भक्कम केले आहे. येथे ग्रीन बॉण्ड्स (Green Bonds) अंतर्गत 14 बिलियन डॉलर्स पेक्षा जास्त निधी उभारणीस मदत झाली आहे. IFSCA द्वारे बँकिंग, कॅपिटल मार्केट्स आणि इन्शुरन्ससाठी लागू केलेली एकसमान नियामक चौकट, अनुकूल कर प्रणाली आणि जागतिक दर्जाच्या पायाभूत सुविधा यामुळे गिफ्ट सिटी दुबईच्या DIFC सारख्या वित्तीय केंद्रांना एक चांगला पर्याय म्हणून समोर येत आहे.

ब्लू बॉण्ड मार्केट सध्या तुलनेने लहान असले तरी, त्यात वेगाने वाढ होत आहे. 2024 मध्ये जागतिक स्तरावर सुमारे 3.22 बिलियन डॉलर्स किमतीचे ब्लू बॉण्ड्स जारी झाले आणि 2030 पर्यंत हे मार्केट 70 बिलियन डॉलर्सपर्यंत पोहोचण्याची शक्यता आहे.

DFCC बँकेचा P/E रेशो (P/E ratio) फेब्रुवारी 2026 च्या मध्यापर्यंत 6.0x ते 6.5x च्या दरम्यान होता, जो आशियाई बँकिंग उद्योगाच्या सरासरी 10.7x च्या तुलनेत आकर्षक आहे. तसेच, LKR 69.27 बिलियन मार्केट कॅपिटलायझेशन (market capitalization) लक्षात घेता, ही व्हॅल्युएशन गुंतवणूकदारांसाठी स्पर्धात्मक ठरते. यापूर्वी, जून 2025 मध्ये DFCC बँकेने LKR 2.5 अब्ज किमतीचे फॉरेन-करन्सी ग्रीन बॉण्ड्स यशस्वीरित्या जारी केले होते, ज्यामुळे श्रीलंकेतील कंपन्यांसाठी एक नवा पायंडा पडला होता. ऐतिहासिकदृष्ट्या, ड्युअल लिस्टिंगमुळे लिस्टिंगपूर्वी कंपन्यांच्या शेअरमध्ये सकारात्मक परतावा दिसून आला आहे, जरी लिस्टिंगनंतरची कामगिरी बदलू शकते.

सखोल विश्लेषण: 'ब्लू बॉण्ड' मार्केटमधील धोके

या आशादायक चित्रणासोबतच काही धोके विचारात घेणे महत्त्वाचे आहे. श्रीलंकेची आर्थिक स्थिरता हा एक महत्त्वाचा घटक आहे, जो तेथील सार्वभौम (sovereign) आणि कॉर्पोरेट बॉण्ड्समध्ये गुंतवणूकदारांचा रस कमी करू शकतो. ब्लू बॉण्ड मार्केट वाढत असले तरी, त्याला लिक्विडिटी (liquidity) समस्या आणि पारंपरिक ग्रीन बॉण्ड्सच्या तुलनेत जास्त धोका व कमी परतावा मिळण्याची शक्यता यांसारख्या आव्हानांना सामोरे जावे लागत आहे. तसेच, ब्लू बॉण्ड्सच्या रकमेचा वापर कसा झाला, याबद्दलचे स्टँडर्ड इम्पॅक्ट रिपोर्टिंग (impact reporting) अजून विकसित होत आहे. केवळ सुमारे दोन-तृतीयांश इश्यूअरच तपशीलवार मेट्रिक्स प्रदान करतात, ज्यामुळे पारदर्शकता आणि गुंतवणूकदारांचा विश्वास कमी होऊ शकतो. गिफ्ट सिटी एकसमान नियामक वातावरण देत असले तरी, आंतर-देशीय लिस्टिंगमध्ये (cross-border listings) गुंतागुंतीच्या नियामक गरजा पूर्ण कराव्या लागतात, ज्यामुळे DFCC बँकेसारख्या इश्यूअरसाठी खर्च आणि कामकाज अधिक जटिल होऊ शकते.

भविष्यातील वाटचाल

DFCC बँकेसाठी ही दुहेरी लिस्टिंग एक धोरणात्मक पाऊल आहे आणि सस्टेनेबल फायनान्समध्ये नेतृत्व करण्याच्या गिफ्ट सिटीच्या महत्त्वाकांक्षेसाठी एक महत्त्वपूर्ण घडामोड आहे. यामुळे श्रीलंकेतील आणि इतर विकसनशील अर्थव्यवस्थांमधील कंपन्यांना ESG-अनुरूप गुंतवणुकीची वाढती मागणी पूर्ण करण्यासाठी ब्लू आणि ग्रीन बॉण्ड्स जारी करण्याचा मार्ग खुला होऊ शकतो. गिफ्ट सिटीची वाढती इकोसिस्टम आणि नियामक पाठबळ या वाढीस चालना देण्यासाठी महत्त्वाची भूमिका बजावेल आणि पर्यावरणीय जबाबदारीला समर्थन देणाऱ्या नाविन्यपूर्ण वित्तीय साधनांसाठी एक महत्त्वपूर्ण केंद्र म्हणून आपली ओळख निर्माण करेल.