अनेक स्मॉल फायनान्स बँकांनी (Small Finance Banks) ज्येष्ठ नागरिकांसाठी फिक्स्ड डिपॉझिट (FD) वर व्याजदर वाढवले आहेत. आता **8.5%** पर्यंत व्याजदर मिळत आहे. मात्र, या आकर्षक दरांसोबतच लहान बँकांमधील क्रेडिट रिस्क (Credit Risk) आणि ₹5 लाखांपर्यंतची विमा मर्यादा (Insurance Limit) लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे.
स्मॉल फायनान्स बँकांकडून FD दरात वाढ
स्मॉल फायनान्स बँकांनी (SFBs) नुकतेच आपल्या फिक्स्ड डिपॉझिट (FD) व्याजदरांमध्ये वाढ केली आहे. विशेषतः ज्येष्ठ नागरिकांसाठी आता 8.5% पर्यंत व्याजदर मिळत आहे. Suryoday Small Finance Bank, Equitas Small Finance Bank, ESAF Small Finance Bank आणि Shivalik Small Finance Bank यांसारख्या बँका या यादीत आघाडीवर आहेत. हे दर मोठ्या खासगी आणि सार्वजनिक क्षेत्रातील बँकांपेक्षा खूप जास्त आहेत, जिथे सध्या साधारणपणे 6.4% ते 7.5% पर्यंत व्याजदर मिळतो.
जास्त व्याजदरामागील कारण काय?
बँकिंग क्षेत्राला भांडवलाची गरज असल्यामुळे हे दर वाढवले जात आहेत. स्मॉल फायनान्स बँकांना रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) च्या नियमांनुसार, त्यांच्या कर्ज वितरणाचा 75% भाग प्राधान्य क्षेत्राला (Priority Sector Lending) देणे बंधनकारक आहे. या गरजा पूर्ण करण्यासाठी आणि कर्ज वाढवण्यासाठी, या बँका रिटेल डिपॉझिट्स (Retail Deposits) मिळवण्यासाठी स्पर्धा करत आहेत. जास्त व्याजदर देणे हा फंड आकर्षित करण्याचा एक थेट मार्ग आहे, जो होलसेल मार्केटमधून कर्ज घेण्यापेक्षा अधिक स्थिर आणि स्वस्त मानला जातो.
गुंतवणुकीतील जोखीम आणि विमा संरक्षण
जास्त व्याज उत्पन्न आकर्षक असले तरी, गुंतवणूकदारांनी या योजनांमध्ये गुंतवणूक करण्यापूर्वी जोखीम आणि परतावा (Risk-Return) यांचा विचार करणे आवश्यक आहे. मोठ्या व्यावसायिक बँकांच्या तुलनेत, स्मॉल फायनान्स बँक्स मुख्यतः कमी उत्पन्न गट आणि असंघटित क्षेत्रांना सेवा देतात. यामुळे त्यांच्या कर्ज पोर्टफोलिओमध्ये डिफॉल्ट्सची (Defaults) शक्यता जास्त असू शकते. म्हणूनच, बाजारात जास्त व्याजदर हे या अतिरिक्त क्रेडिट रिस्कसाठी (Credit Risk) एक प्रीमियम म्हणून पाहिले जाते.
Retail गुंतवणूकदारांसाठी एक महत्त्वाचे संरक्षण म्हणजे डिपॉझिट इन्शुरन्स अँड क्रेडिट गॅरंटी कॉर्पोरेशन (DICGC) योजना. या योजनेअंतर्गत, प्रति ठेवीदार, प्रति बँक, मुद्दल आणि व्याजाच्या एकत्रित रकमेवर ₹5 लाखांपर्यंतचे विमा संरक्षण मिळते. मोठी रक्कम गुंतवणाऱ्यांनी या मर्यादेची नोंद घ्यावी, कारण बँक अयशस्वी झाल्यास ₹5 लाखांवरील रक्कम विमा संरक्षित राहणार नाही. त्यामुळे, मोठ्या FD गुंतवणुकी वेगवेगळ्या बँकांमध्ये विभागणे हा एक चांगला उपाय आहे.
पाच वर्षांसारख्या दीर्घ मुदतीसाठी पैसे लॉक करण्यापूर्वी, गुंतवणूकदारांनी बँकेची लिक्विडिटी (Liquidity) आणि आर्थिक स्थिती तपासणे महत्त्वाचे आहे. कधीकधी जास्त व्याजदर हे बँकेच्या तातडीच्या लिक्विडिटी गरजेचे संकेत असू शकतात. तसेच, वेगवेगळ्या बँका देत असलेला विशिष्ट कालावधी (Tenure) आणि चक्रवाढ व्याजाची (Compounding Frequency) वारंवारता तपासणे आवश्यक आहे, कारण हेडलाईन व्याजदर समान असले तरी प्रभावी उत्पन्न (Effective Yield) लक्षणीयरीत्या बदलू शकते.