UPI द्वारे चुकीच्या व्यक्तीला पैसे गेल्यास ते आपोआप परत मिळत नाहीत. अशा वेळी वेळ न घालवता त्वरित आपल्या बँकेशी संपर्क साधून ट्रांझॅक्शन आयडी (Transaction ID) द्वारे तक्रार नोंदवणे गरजेचे आहे. जर समोरच्या व्यक्तीने पैसे परत देण्यास नकार दिला, तर तुम्ही NPCI किंवा RBI च्या ओम्बड्समनकडे (Ombudsman) दाद मागू शकता.
UPI व्यवहारांची झटपट पद्धत जरी सोयीची असली, तरी एकदा पैसे ट्रान्सफर झाले की ते परत मिळवणे आव्हानात्मक असते. लक्षात ठेवा, UPI मध्ये पेमेंट 'अंडू' (Undo) करण्याचे कोणतेही बटण नसते. पैसे परत मिळवण्यासाठी खालील पावले उचला:
१. तातडीने बँकेशी संपर्क साधा
सर्वात आधी तुमच्या बँकेच्या कस्टमर केअरला फोन करा. त्यांना तुमचा Transaction Reference Number किंवा UTR ID द्या. तुमची बँक समोरच्या व्यक्तीच्या बँकेला संपर्क करून पैसे परत करण्याची विनंती करू शकते.
२. लाभार्थीच्या सहकार्यावर अवलंबून
बँक कोणाच्याही खात्यातून जबरदस्तीने पैसे काढू शकत नाही. जर समोरच्या व्यक्तीने पैसे परत करण्यास नकार दिला, तर बँकांचे अधिकार मर्यादित असतात. अशा वेळी तुम्ही NPCI च्या पोर्टलवर तक्रार नोंदवू शकता. जर ३० दिवसांत काहीच तोडगा निघाला नाही, तर तुम्ही RBI च्या 'इंटिग्रेटेड ओम्बड्समन'कडे तक्रार करू शकता.
३. तांत्रिक बिघाड की तुमची चूक?
जर पैसे खात्यातून कट झाले पण समोरच्याला मिळाले नाहीत, तर तो 'टेक्निकल एरर' असतो. RBI च्या नियमांनुसार, अशा व्यवहारांचे १ ते ५ दिवसांत आपोआप रिव्हर्सल (Auto-reversal) होते. यासाठी वेगळी तक्रार करण्याची गरज नसते.
४. रिफंड घोटाळ्यांपासून (Refund Scams) सावध राहा
पैसे चुकून गेल्यावर अनेकदा स्कॅमर्स तुम्हाला फोन करून बँकेचा प्रतिनिधी असल्याचे सांगून मदत करण्याचे नाटक करतात. अशा वेळी तुमचा UPI PIN, OTP किंवा स्क्रीन शेअरिंग ॲप कधीही शेअर करू नका. बँक कधीही रिफंडसाठी पिन मागत नाही.
व्यवहार करण्यापूर्वी नेहमी समोरच्या व्यक्तीचे नाव आणि UPI ID पुन्हा एकदा तपासा. जर तुम्हाला संशयास्पद काही वाटले, तर त्वरित १९३० या नॅशनल सायबर क्राईम हेल्पलाईनवर संपर्क साधा.