REITs (Real Estate Investment Trusts) आणि InvITs (Infrastructure Investment Trusts) हे गुंतवणूकदारांना नियमित उत्पन्न मिळवून देणारे एक प्रभावी साधन आहे. शेअर्सप्रमाणे हे फक्त ग्रोथवर लक्ष देत नाहीत, तर नियमानुसार त्यांना नफ्यातील मोठा हिस्सा गुंतवणूकदारांना वाटणे बंधनकारक असते.
REITs आणि InvITs हे हायब्रीड फायनान्शिअल साधने आहेत, जी सामान्य गुंतवणूकदारांना मोठ्या रिअल इस्टेट आणि पायाभूत सुविधांच्या (Infrastructure) प्रकल्पांमध्ये गुंतवणूक करण्याची संधी देतात. हे ट्रस्ट्स एसेट ऑपरेटर आणि गुंतवणूकदार यांच्यातील दुवा म्हणून काम करतात. गुंतवणूकदारांचे पैसे गोळा करून, हे ट्रस्ट्स स्पेशल पर्पज व्हेइकल्स (SPVs) द्वारे ऑफिस पार्क्स, टोल रस्ते किंवा वीज वहिन्यांसारख्या मालमत्तांचे व्यवस्थापन करतात.\n\n### नफ्याचे वाटप\n\nया गुंतवणुकीचे सर्वात मोठे आकर्षण म्हणजे SEBI चे नियम. नियामकानुसार, या ट्रस्ट्सना त्यांच्या 'नेट डिस्ट्रिब्युटेबल कॅश फ्लो' (NDCF) मधील किमान ९० टक्के रक्कम युनिटधारकांना वाटणे अनिवार्य आहे. यामुळे गुंतवणूकदारांना शेअर्सच्या डिव्हिडंडपेक्षा अधिक खात्रीशीर उत्पन्न मिळते.\n\n### व्याजाचे दर आणि परिणाम\n\nया ट्रस्ट्सची कामगिरी रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाच्या (RBI) व्याजदर धोरणांशी थेट संबंधित असते. जेव्हा अर्थव्यवस्थेत व्याजदर वाढतात, तेव्हा गुंतवणूकदार अधिक परताव्याची अपेक्षा करतात. अशा वेळी जर ट्रस्टचा यील्ड (Yield) वाढला नाही, तर त्यांच्या युनिट्सच्या किमती खाली येऊ शकतात. त्यामुळेच, अनेकदा यांची तुलना बाँड्सशी केली जाते.\n\n### टॅक्सेशनचे गणित\n\nयातील परतावा केवळ एका प्रकारचा नसतो. तो व्याज, भाड्याचे उत्पन्न आणि कर्जाची परतफेड अशा मिश्र स्वरूपात असू शकतो. प्रत्येक घटकाचा टॅक्स वेगळा असतो, त्यामुळे गुंतवणूकदारांनी ट्रस्टने दिलेल्या टॅक्स स्टेटमेंटचा बारकाईने अभ्यास करणे गरजेचे आहे.\n\n### रिस्क आणि मॉनिटरिंग\n\nगुंतवणूक करताना हे लक्षात ठेवा की रिअल इस्टेटमध्ये 'व्हॅकन्सी रेट' (रिकाम्या जागा) आणि भाड्याचे दर महत्त्वाचे असतात. तर InvITs मध्ये ट्रॅफिक व्हॉल्यूम आणि दीर्घकालीन सरकारी करार महत्त्वाचे असतात. तसेच, कंपनीचे कर्ज (Debt-to-Equity Ratio) किती आहे, हे तपासणे दीर्घकालीन गुंतवणुकीसाठी अत्यंत आवश्यक आहे.