RBI चा इशारा: बँकांकडे नवीन ग्राहकांसाठी तंत्रज्ञानाची कमतरता, बिझनेस क्रेडिट ग्रोथ थांबली

काय आहे RBI ची चिंता?

RBI चे डेप्युटी गव्हर्नर एम. के. मूर्ती यांनी एका कार्यक्रमात सांगितले की, आर्थिक वर्ष 2025-26 मध्ये नवीन व्यवसायांना औपचारिक कर्ज मिळण्याचे प्रमाण 42% पर्यंत खाली आले आहे. हे प्रमाण 2022-23 मध्ये 52% होते. याचा अर्थ, बँका नवीन ग्राहकांना जोडण्यात कमी पडत आहेत.

कर्जाची आकडेवारी काय सांगते?

सध्या बँकिंग क्षेत्रात एकूण व्यावसायिक कर्ज ₹65.8 ट्रिलियन पर्यंत वाढले आहे, जे 14% ची वाढ दर्शवते. यावरून बँका चांगली कामगिरी करत असल्याचे दिसते. मात्र, ही वाढ जुन्या ग्राहकांना अधिक सेवा देण्यापुरती मर्यादित आहे, नवीन व्यवसायांपर्यंत पोहोचण्यासाठी पुरेसा प्रयत्न होत नसल्याचे RBI चे मत आहे.

तंत्रज्ञान आणि डेटा मॉडेल्सची भूमिका

RBI च्या मते, बँकांकडे असलेले आधुनिक तंत्रज्ञान आणि डेटा विश्लेषण क्षमता जुन्या ग्राहकांना चांगल्या सेवा देण्यासाठी वापरली जात आहे. मात्र, ज्या व्यवसायांचा कोणताही क्रेडिट इतिहास नाही किंवा ज्यांच्याकडे पुरेसे कागदोपत्री पुरावे नाहीत, अशा 'क्रेडिट इनव्हिजिबल्स' (Credit Invisibles) ना ओळखण्यासाठी आणि त्यांना कर्ज देण्यासाठी हे तंत्रज्ञान प्रभावीपणे वापरले जात नाहीये.

पर्यायी डेटा आणि AI चा वापर

RBI ने बँकांना पारंपरिक पद्धतींच्या पलीकडे जाऊन विचार करण्याचे आवाहन केले आहे. GST रिटर्न, रोख प्रवाह, युटिलिटी बिले, ई-कॉमर्स व्यवहार आणि मोबाईल डेटा यांसारख्या पर्यायी डेटा स्रोतांचा वापर करून ग्राहकांच्या कर्ज परतफेडीच्या क्षमतेचे मूल्यांकन करावे, असे सुचवले आहे. आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) यामध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावू शकते, ज्यामुळे बँका जलद आणि अचूक निर्णय घेऊ शकतील.

तंत्रज्ञानावरील अतिरिक्त अवलंबित्व धोक्याचे?

RBI डेप्युटी गव्हर्नर यांनी तंत्रज्ञान आणि विशिष्ट डेटा मॉडेल्सवर जास्त अवलंबून राहण्याच्या धोक्याबद्दलही सावध केले. जर अनेक बँका एकाच तंत्रज्ञान पुरवठादारावर किंवा एकाच AI मॉडेलवर अवलंबून राहिल्या, तर त्यामुळे सिस्टीममध्ये एक मोठी समस्या निर्माण होऊ शकते. त्यामुळे, बँकांनी नवीन तंत्रज्ञान वापरतानाच जोखीम व्यवस्थापनावरही लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक आहे.