RBI ने NRI च्या डॉलर डिपॉझिट्सवर तब्बल **9 पट** लिव्हरेजची (Leverage) परवानगी दिली आहे. परकीय चलन (Forex) भारतात आणण्यासाठी आणि रुपयाला स्थैर्य देण्यासाठी हे पाऊल उचलण्यात आले आहे. मात्र, यात जास्त परताव्यासोबतच मोठे धोकेही आहेत.
काय आहे हा नवा नियम?
भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) एक महत्त्वाची घोषणा केली आहे. नॉन-रेसिडेंट इंडियन्स (NRIs) यांनी बँकेत केलेल्या विशेष डॉलर डिपॉझिट्सवर आता 9 पट पर्यंत लिव्हरेज (कर्ज) घेण्याची मुभा बँकांना देण्यात आली आहे. याचा अर्थ, तुमच्या डॉलर डिपॉझिट्सच्या किमतीच्या 9 पट पर्यंत तुम्ही कर्ज घेऊ शकता. यामागे भारताची परकीय गंगाजळी (Forex Reserves) वाढवणे आणि जागतिक अस्थिरतेमुळे रुपयावर येणारा दबाव कमी करणे हा मुख्य उद्देश आहे.
लिव्हरेज कसे काम करेल?
साध्या भाषेत सांगायचे तर, लिव्हरेज म्हणजे कमी रकमेच्या तारणावर (Collateral) मोठी रक्कम उधार घेणे. इथे NRI चे डॉलर डिपॉझिट्स हेच तारणाचे काम करतील. बँका या डिपॉझिट्सवर 7.1% पेक्षा जास्त व्याज मिळवून देण्याचा दावा करत आहेत, ज्यामुळे परदेशी गुंतवणूकदारांना आकर्षित करता येईल. या योजनेला अधिक पाठबळ देण्यासाठी RBI बँकांना फॉरेन एक्सचेंज स्वॅपची (Forex Swap) सुविधा देखील देत आहे.
रुपयासाठी हे का महत्त्वाचे?
भारताची परकीय गंगाजळी ही अर्थव्यवस्थेसाठी एक सुरक्षा कवच असते. जेव्हा देशातून परकीय चलन बाहेर जाते, तेव्हा रुपयाचे मूल्य घसरण्याची शक्यता वाढते. NRIs ना अधिक डॉलर्स बँकेत आणण्यासाठी प्रोत्साहन देऊन, RBI रुपयाला स्थैर्य देण्याचा प्रयत्न करत आहे. यामुळे चलन बाजारात येणारी अस्थिरता कमी होण्यास मदत होईल.
गुंतवणूकदारांसाठी धोके काय?
लिव्हरेजमुळे जास्त परताव्याचे आमिष वाटू शकते, पण यात मोठे धोकेही आहेत. लिव्हरेज हे दुधारी तलवारीसारखे आहे - जसे नफा वाढतो, तसेच तोटाही अनेक पटीने वाढू शकतो. कर्जदारांनी चलन बदलाचे (Currency Risk) धोके लक्षात घेणे आवश्यक आहे. जर रुपया डॉलरच्या तुलनेत जास्त घसरला, तर कर्जाची परतफेड महागात पडू शकते. तसेच, डिपॉझिटवर मिळणारे व्याज निश्चित असले तरी, कर्जावरील व्याजदर बदलू शकतात.
पुढे काय अपेक्षित आहे?
या योजनेचे यश येत्या काही महिन्यांत किती परकीय चलन भारतात येते यावर अवलंबून असेल. गुंतवणूकदारांनी RBI द्वारे जाहीर होणाऱ्या मासिक परकीय गंगाजळीच्या आकडेवारीवर लक्ष ठेवावे. जागतिक आणि देशांतर्गत व्याजदरातील बदल देखील या योजनेच्या आकर्षणावर परिणाम करू शकतात. बँकांकडून या लिव्हरेज उत्पादनांना किती प्रतिसाद मिळतो, हे देखील महत्त्वाचे ठरेल.