सरकारी बँकांचा रेकॉर्डब्रेक प्रवास!
23 फेब्रुवारी 2026 रोजी निफ्टी PSU बँक इंडेक्सने 9,840.25 या अभूतपूर्व पातळीला स्पर्श केला. दिवसाभरात 2% ची जोरदार वाढ नोंदवत, हा इंडेक्स गेल्या दोन ट्रेडिंग सत्रांमध्ये 3.5% नी वधारला आहे. याउलट, बेंचमार्क निफ्टी 50 मध्ये याच काळात केवळ 1% ची वाढ झाली. गेल्या महिन्यात तर PSU बँकांनी अक्षरशः धुमाकूळ घातला असून, इंडेक्स 12% नी वधारला, तर निफ्टी 50 मध्ये 2.7% ची घसरण झाली. स्टेट बँक ऑफ इंडिया (SBI) ₹1,229.90 च्या नवीन उच्चांकावर पोहोचली, तर बँक ऑफ बडोदा ₹311.25 आणि इंडियन बँक ₹984 यांनीही सर्वकालीन उच्चांक गाठले. या जबरदस्त तेजीमागे Q3 FY26 मधील विक्रमी नफा आणि सरकारी बँकांच्या ॲसेट क्वालिटीमध्ये झालेली लक्षणीय सुधारणा हे प्रमुख घटक आहेत.
व्हॅल्युएशन आणि विश्लेषकांची मतं
या जबरदस्त तेजीनंतरही, निफ्टी PSU बँक इंडेक्सचा एकत्रित प्राइस-टू-अर्निंग्स (P/E) रेशो सुमारे 9.59 आणि प्राइस-टू-बुक (P/B) रेशो 1.58 च्या आसपास आहे. निफ्टी 50 चा P/E 22.4 आणि निफ्टी बँकचा P/E 16.47 च्या तुलनेत हे व्हॅल्युएशन आकर्षक असले तरी, विश्लेषकांच्या मते या वेगवान वाढीमुळे PSU बँकांचे व्हॅल्युएशन झपाट्याने महागले आहे. उदाहरणार्थ, SBI चा P/E सुमारे 13.85, बँक ऑफ बडोदाचा 8.21, इंडियन बँकचा 10.61 आणि युनियन बँकचा 7.82 आहे. कोटक इन्स्टिट्यूशनल इक्विटीजच्या विश्लेषकांनी म्हटले आहे की, PSU बँकांचे व्हॅल्युएशन टाइट झाले असले तरी, बँकिंग क्षेत्रातील मोठी री-रेटिंग ही प्रायव्हेट बँकांच्या ग्रोथ आणि नेट इंटरेस्ट मार्जिन (NIM) च्या आऊटलुकवरील विश्वासावर अवलंबून असेल. अँटिक स्टॉक ब्रोकिंगने SBI ला त्यांच्या मजबूत फ्रँचायझीमुळे आणि युनियन बँक ऑफ इंडियाला FY27 पर्यंत 1.15-1.25% च्या अंदाजित रिटर्न ऑन ॲसेट्स (RoA) मुळे पसंत केले आहे. ॲक्सिस सिक्युरिटीजच्या अंदाजानुसार, पुढील FY26-28E दरम्यान बँकांच्या कमाईत 17% चा CAGR वाढ अपेक्षित आहे, ज्याचे मुख्य कारण क्रेडिट कॉस्टमध्ये घट आणि NIM मध्ये किंचित वाढ हे असेल.
प्रायव्हेट बँकांवरील नियामक कारवाई
या सकारात्मक वातावरणात, हरियाणा सरकारने IDFC फर्स्ट बँक आणि AU स्मॉल फायनान्स बँकेला सरकारी व्यवहार थांबवण्याचे आदेश दिल्याने (डी-एम्पनल) एक वेगळे चित्र समोर आले आहे. 22 फेब्रुवारी 2026 पासून लागू झालेल्या या कारवाईमागे IDFC फर्स्ट बँकेच्या कर्मचाऱ्यांकडून झालेल्या ₹590 कोटींच्या फ्रॉडचा खुलासा आणि हरियाणा सरकारच्या खात्यांमधील अनियमितता हे कारण आहे. सरकारच्या म्हणण्यानुसार, बँकांनी डिपॉझिट मॅनेजमेंटमध्ये अनियमितता केली, जिथे बँकांनी कमी व्याजदराच्या बचत खात्यांमध्ये पैसे ठेवून उच्च उत्पन्न देणाऱ्या साधनांमध्ये गुंतवले नाहीत, ज्यामुळे आर्थिक नुकसान झाले. AU स्मॉल फायनान्स बँकेच्या खात्यांच्या व्यवस्थापनाचाही आढावा घेतला जात आहे. या नियामक हालचालींमुळे काही विशिष्ट प्रायव्हेट बँकांसाठी सावधगिरीचा इशारा मिळाला आहे, जो PSU बँकांच्या तेजीच्या विरुद्ध आहे.
भविष्यातील वाटचाल आणि क्षेत्राची लवचिकता
निफ्टी PSU बँक इंडेक्सचा ऐतिहासिक प्रवास पाहता, पूर्वीच्या नॉन-परफॉर्मिंग ॲसेट (NPA) समस्यांमधून एक मोठे परिवर्तन दिसून येते. मल्टी-इयर लो नेट NPA आणि सुधारित नफाक्षमतेचे मेट्रिक्स या क्षेत्रात मजबूत फंडामेंटल दर्शवतात. सरकारच्या पायाभूत सुविधांवरील खर्च आणि अपेक्षित GDP ग्रोथमुळे सरकारी बँकांमध्ये क्रेडिट एक्सपान्शनला (Credit Expansion) चालना मिळण्याची शक्यता आहे. विश्लेषकांना क्रेडिट कॉस्ट्स शांत राहण्याचा आणि कमाईत वाढ होण्याचा अंदाज आहे. SBI साठी, विश्लेषकांनी ₹1,280 चा टार्गेट प्राईस ठेवून 'बाय' रेटिंग कायम ठेवली आहे. बँक ऑफ बडोदासाठी अनेक ब्रोकर्सनी सरासरी 12 महिन्यांचा प्राईस टार्गेट ₹331.33 दिला आहे. निफ्टी PSU बँक इंडेक्स विक्रमी उच्चांकावर असला तरी, 9,700 च्या वर टिकून राहिल्यास मिड-टियर कंपन्यांसाठी आणखी तेजी दिसू शकते.
संभावित धोके (Forensic Bear Case)
PSU बँकांची वेगवान वाढ, सुधारित फंडामेंटल आणि सकारात्मक आर्थिक पार्श्वभूमी यामुळे जरी समर्थित असली तरी, व्हॅल्युएशनचे धोके यात आहेत. मार्केटच्या तुलनेत कमी झालेले व्हॅल्युएशन गॅप्स सूचित करतात की अपेक्षित वाढीचा बराचसा भाग आधीच किमतींमध्ये समाविष्ट झाला आहे. IDFC फर्स्ट बँक आणि AU स्मॉल फायनान्स बँकेवरील नियामक कारवाई (फसवणूक आणि गैरव्यवस्थापनाच्या आरोपांमुळे) ऑपरेशनल आणि गव्हर्नन्स रिस्कची आठवण करून देते, ज्या विशिष्ट संस्थांना जास्त प्रमाणात प्रभावित करू शकतात. याव्यतिरिक्त, PSU बँकांचे सरकारी धोरणांवर आणि व्यापक आर्थिक चक्रांवर असलेले अवलंबित्व त्यांना वित्तीय प्राधान्यांमधील बदल किंवा अनपेक्षित आर्थिक मंदीला अधिक संवेदनशील बनवते. ॲसेट क्वालिटी सुधारली असली तरी, क्रेडिट ग्रोथची शाश्वती आणि संभाव्य स्लिपेज (उदा. अनसिक्योर्ड लोन किंवा एसएमई पोर्टफोलिओमध्ये) यावर सतत लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे आहे.