NSE IPO मोमेंटम परतले! नियामक अडथळे दूर, आता IPO ला हिरवा कंदील

नियामक अडथळे दूर: IPO मार्गाला वेग

वर्षांपासून रखडलेल्या नॅशनल स्टॉक एक्सचेंज (NSE) च्या IPO ला आता हिरवा कंदील मिळाला आहे. मागील दशकात अनेक नियामक तपास आणि कायदेशीर अडचणींचा सामना केल्यानंतर, NSE आता IPO प्रक्रियेला पुन्हा गती देत आहे. यामध्ये Rothschild & Co. ची नियुक्ती करण्यात आली असून, मध्य मार्चपर्यंत महत्त्वाच्या सल्लागारांची निवड पूर्ण केली जाईल.

को-लोकेशन आणि ट्रेडिंग ॲक्सेस पॉइंट सिस्टम संबंधित क्लिष्ट समस्यांवर तोडगा काढण्यासाठी मोठे सेटलमेंट करण्यात आले आहेत, ज्यांची रक्कम शेकडो कोटींमध्ये आहे. दिल्ली उच्च न्यायालयात दाखल करण्यात आलेली याचिका फेटाळल्यानंतर, सिक्युरिटीज अँड एक्सचेंज बोर्ड ऑफ इंडिया (SEBI) कडून IPO साठी 'नो ऑब्जेक्शन सर्टिफिकेट' (No Objection Certificate) मिळाल्याने NSE ला IPO ची तयारी सक्रियपणे पुढे नेता येईल.

IPO चा आकार आणि व्हॅल्युएशन

NSE चा हा IPO सुमारे 4% ते 4.5% इक्विटीच्या ऑफर फॉर सेल (OFS) स्वरूपात असण्याची शक्यता आहे. यातून अंदाजे $2.5 अब्ज डॉलर्स (सुमारे ₹20,000 कोटी) उभारले जाऊ शकतात. अनलिस्टेड मार्केटमध्ये (Unlisted Market) NSE चे व्हॅल्युएशन (Valuation) सुमारे ₹5 लाख कोटी असल्याचा अंदाज आहे. यामुळे NSE जगातील सर्वात व्यस्त डेरिव्हेटिव्ह मार्केट ऑपरेटर म्हणून ओळखले जाते आणि NASDAQ Inc. तसेच Deutsche Boerse AG सारख्या प्रतिस्पर्धकांपेक्षाही पुढे आहे. NSE कडे भारतातील डेरिव्हेटिव्ह मार्केटचा 75% पेक्षा जास्त हिस्सा आहे.

भूतकाळातील आव्हाने आणि कायदेशीर सेटलमेंट

NSE च्या IPO चा मार्ग सोपा नव्हता. विशेषतः को-लोकेशन सुविधा आणि कॉर्पोरेट गव्हर्नन्स (Corporate Governance) संबंधित आरोपांमुळे गेली अनेक वर्षे नियामक तपासणी सुरू होती. या मुद्द्यांवर तोडगा काढण्यासाठी NSE ने ऑक्टोबर 2024 पर्यंत ₹643 कोटी चे सेटलमेंट केले आहे. इतर प्रलंबित SEBI प्रकरणांसाठी ₹1,300 कोटी ची तरतूद करण्यात आली आहे. पूर्वीच्या कॉर्पोरेट गव्हर्नन्सच्या समस्यांमुळे, जसे की आनंद सुब्रमण्यम यांची नियुक्ती आणि बाह्य प्रभावाचे आरोप, यामुळे एक्सचेंज आणि माजी व्यवस्थापनावर SEBI ने दंड आकारले होते. तरीही, SEBI कडून IPO ला सशर्त मंजुरी मिळाली आहे.

भारतीय IPO बाजाराची स्थिती

सध्या भारतीय IPO मार्केटची स्थिती खूप मजबूत आहे. 2025 मध्ये, प्राथमिक बाजारातून $55-60 अब्ज डॉलर्स उभारले जाण्याची अपेक्षा आहे, ज्यामुळे भारत हा जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचा सर्वात मोठा भांडवली बाजार बनू शकतो. आर्थिक सेवा क्षेत्रातील वाढती नफाक्षमता आणि गुंतवणूकदारांचा वाढता कल यामुळे NSE सारख्या मोठ्या IPO साठी अनुकूल वातावरण आहे.

पुढील वाटचाल आणि संभाव्य धोके

सल्लागार निवड मध्य मार्चपर्यंत पूर्ण झाल्यानंतर, NSE मार्चच्या अखेरीस आपला सुधारित DRHP (Draft Red Herring Prospectus) दाखल करण्याची शक्यता आहे. संपूर्ण IPO प्रक्रिया पूर्ण होण्यासाठी अंदाजे आठ ते नऊ महिने लागतील. अनलिस्टेड मार्केटमधील P/E रेशो (सुमारे 41.3x ते 45.8x) गुंतवणूकदारांसाठी चर्चेचा विषय ठरू शकतो. तसेच, भूतकाळातील नियामक समस्या आणि दिल्ली उच्च न्यायालयात प्रलंबित असलेली याचिका यामुळे पुढील टप्प्यात काही अनिश्चितता राहू शकते. मात्र, नियामक अडथळे दूर झाल्याने आणि बाजारातील मजबूत स्थितीमुळे, NSE चा IPO भारतीय भांडवली बाजारासाठी एक महत्त्वपूर्ण मैलाचा दगड ठरू शकतो.