भारतातील नॉन-बँकिंग फायनान्शियल कंपन्या (NBFCs), जसे की Jio Financial Services आणि Piramal Finance, आता कर्ज देणे आणि वसुलीसाठी आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) चा वापर करत आहेत. Piramal Finance ने सांगितले की त्यांच्या AI-आधारित कलेक्शन प्लॅटफॉर्मने Q1 FY27 मध्ये ₹1,019 कोटींचे कलेक्शन केले, जे मागील वर्षीच्या ₹84 कोटींवरून मोठी वाढ दर्शवते. हे टूल्स कार्यक्षमता आणि प्रॉफिट मार्जिन सुधारत असले तरी, कंपन्या AI चा वापर कर्मचाऱ्यांच्या मदतीसाठी करत असल्याचे स्पष्ट करत आहेत, त्यांना बदलण्यासाठी नाही.
NBFCs AI च्या मदतीने खर्च कमी करत आहेत
भारतातील नॉन-बँकिंग फायनान्शियल कंपन्या (NBFCs) त्यांची कार्यक्षमता सुधारण्यासाठी आणि नफा वाढवण्यासाठी वेगाने आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) चा अवलंब करत आहेत. डॉक्युमेंट व्हेरिफिकेशन, KYC प्रक्रिया आणि कर्जाची वसुली यांसारखी नियमित कामे ऑटोमेट करून, या कंपन्या मोठ्या प्रमाणात व्यवहार हाताळण्याचा प्रयत्न करत आहेत, त्यासाठी कर्मचाऱ्यांची संख्या प्रमाणात वाढवण्याची गरज भासणार नाही.
Piramal Finance आणि Jio Financial Services पुढे
AI-फर्स्ट स्ट्रॅटेजीचा अवलंब करणाऱ्या कंपन्यांमध्ये Piramal Finance आघाडीवर आहे. त्यांच्या ऑटोमेटेड इंटेलिजंट कलेक्शन्स प्लॅटफॉर्मने पहिल्या तिमाहीत (Q1 FY27) मासिक कलेक्शन ₹1,019 कोटी गाठले. मागील वर्षी याच तिमाहीत हे कलेक्शन केवळ ₹84 कोटी होते. कंपनीनुसार, ऑटोमेशनमुळे ऑपरेशनल खर्च कमी होत आहे आणि वसुलीचा वेग वाढत आहे, ज्याचा थेट परिणाम नफा-तोट्याच्या हिशोबावर (Profit and Loss statement) होत आहे.
Jio Financial Services देखील AI-नेटिव्ह ऑपरेटिंग मॉडेल तयार करत आहे. ही कंपनी रिस्क, कंप्लायन्स आणि ऑडिटिंगमधील किचकट कामांसाठी सुमारे 130 AI एजंट्स वापरत आहे. 800 हून अधिक बिहेवियरल ॲट्रिब्यूट्सवर डेटा ॲनालिटिक्स वापरून, कंपनीने क्रेडिट असेसमेंटचा वेळ 76% ने कमी केला आहे. Jio Financial Services ला त्यांच्या AI उपक्रमांद्वारे ऑपरेशनल खर्च 30% ने कमी करण्याची अपेक्षा आहे.
नफा आणि मनुष्यबळावर परिणाम
गुंतवणूकदारांसाठी, AI च्या वापरातील मुख्य फायदा म्हणजे नफा मार्जिन सुधारण्याची शक्यता. बॅक-ऑफिस प्रक्रियेतील मॅन्युअल काम 40% पर्यंत कमी करून, NBFCs ऑपरेटिंग लिव्हरेज (operating leverage) सुधारू शकतात. याचा अर्थ वाढत्या महसुलासोबत खर्च त्या प्रमाणात वाढत नाही.
ऑटोमेशनमुळे नोकऱ्या कमी होण्याची भीती असतानाही, Piramal Finance आणि Jio Financial Services या दोन्ही कंपन्यांनी त्यांचे मनुष्यबळ स्थिर असल्याचे म्हटले आहे. या कंपन्या AI ला नियमित, नियमांवर आधारित कामे करण्यासाठी एक साधन म्हणून पाहत आहेत, ज्यामुळे कर्मचारी अधिक महत्त्वाच्या कामांवर लक्ष केंद्रित करू शकतील.
धोके आणि पुढील वाटचाल
AI कार्यक्षमता वाढवत असले तरी, या क्षेत्रात काही धोके आहेत. NBFCs ज्या प्रमाणात अंतर्गत अल्गोरिदमवर अवलंबून राहतील, त्या प्रमाणात या मॉडेल्सची विश्वासार्हता महत्त्वाची ठरेल. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) सारख्या नियामक संस्थांकडून यावर बारीक लक्ष ठेवले जात आहे.
गुंतवणूकदारांनी लक्ष ठेवावे की कलेक्शन आणि क्रेडिट असेसमेंटमधील ही कार्यक्षमतेची वाढ आगामी तिमाही निकालांमध्ये नफा आणि क्रेडिट खर्चात सतत सुधारणा करेल का. तसेच, डिजिटल कर्ज क्षेत्रात स्पर्धा वाढत असताना, कंपन्यांना डेटा सुरक्षा आणि मॉडेल-बायस (model-bias) सारखे धोके व्यवस्थापित करताना त्यांची तंत्रज्ञान-आधारित खर्च-कार्यक्षमता टिकवून ठेवता येईल का, हे महत्त्वाचे ठरेल.