Whalesbook
Experiential Spending चा मोठा उठाव
भारतातील ग्राहक आता जुन्या बचतीच्या सवयी सोडून 'एक्सपीरियन्स'ना जास्त प्राधान्य देत आहेत. यामध्ये प्रवासाचा (Travel) वाटा खूप मोठा आहे. आकडेवारीनुसार, 2024 मध्ये परदेशातील प्रवास 10.79% नी वाढून 30.89 मिलियन झाला, तर देशांतर्गत पर्यटनात 17.51% ची वाढ होऊन 2,948.19 मिलियन भेटी नोंदवल्या गेल्या. वाढते उत्पन्न, सुधारलेले कनेक्टिव्हिटी आणि नवीन अनुभव घेण्याची इच्छा याला कारणीभूत आहे. सोशल मीडियावरही 50% भारतीय प्रवासी इन्फ्लुएन्सर्सना (Influencers) पाहून डेस्टिनेशन निवडत आहेत.
फिनटेक कंपन्यांकडून 'ट्रॅव्हल क्रेडिट'ची ऑफर
भारतात क्रेडिट कार्डचा वापर अजूनही 6-7% आहे, जो विकसित देशांच्या तुलनेत खूपच कमी आहे. हीच संधी ओळखून Scapia सारख्या फिनटेक कंपन्या थेट ट्रॅव्हल बुकिंगमध्ये 'क्रेडिट' सुविधा देत आहेत. या कंपन्या लाइफटाइम-फ्री क्रेडिट कार्ड्स, ट्रॅव्हल रिवॉर्ड्स आणि 'नो-कॉस्ट ईएमआय' (No-Cost EMIs) सारखे पर्याय देत आहेत. Scapia ने दिलेल्या माहितीनुसार, त्यांच्या प्लॅटफॉर्मवरून होणाऱ्या ट्रॅव्हल बुकिंग व्हॅल्यूपैकी सुमारे 20% बुकिंग 'नो-कॉस्ट ईएमआय' द्वारे झाली. Anil Goteti यांनी स्थापन केलेल्या Scapia ने एप्रिल 2025 मध्ये Peak XV Partners च्या नेतृत्वाखाली $40 मिलियन च्या सीरीज बी फंडिंगनंतर सुमारे $194 मिलियन चे पोस्ट-मनी व्हॅल्युएशन मिळवले. कंपनीचा FY25 मधील महसूल (Revenue) 70.8% नी वाढून ₹40.4 कोटी झाला, पण त्याच काळात कंपनीला ₹83 कोटींचा नेट लॉस (Net Loss) देखील झाला.
तीव्र स्पर्धा आणि गुंतवणूकदारांची सावधगिरी
भारतातील ट्रॅव्हल टेक सेक्टरमध्ये मोठी स्पर्धा आहे. स्टार्टअप्स नवनवीन कल्पना आणत असले, तरी 2025 मध्ये ट्रॅव्हल आणि हॉस्पिटॅलिटी टेक सेक्टरमधील व्हेंचर कॅपिटल (VC) फंडिंग 2024 च्या तुलनेत 59.34% नी घटले आहे. हे गुंतवणूकदारांच्या सावधगिरीचे लक्षण आहे. MakeMyTrip, EaseMyTrip आणि Yatra सारख्या कंपन्यांचे मार्केट कॅपिटलायझेशन मोठे असले, तरी त्यांची व्हॅल्युएशनही खूप जास्त आहे. उदाहरणार्थ, एप्रिल 2026 मध्ये MakeMyTrip चा P/E रेशो सुमारे 80-87 होता, तर EaseMyTrip चा P/E 22 ते 99 आणि Yatra चा P/E खूप जास्त किंवा निगेटिव्ह होता.
नफा क्षमतेपुढील आव्हाने
या उच्च व्हॅल्युएशनमुळे कंपन्यांना चुकांना फार कमी वाव राहतो. Scapia चे आर्थिक निकाल हे दर्शवतात. महसुलात वाढ असूनही, FY25 मध्ये त्यांना मोठा तोटा झाला. रिवॉर्ड प्रोग्राम्सचा खर्च आणि वार्षिक शुल्कासारखे पारंपारिक शुल्क नसणे यामुळे हे घडले. इंटरचेंज फी (Interchange Fees) आणि ईएमआयवरील व्याजावर अवलंबून असलेले महसूल प्रवाह, तसेच गर्दीच्या बाजारात जास्त ग्राहक संपादन खर्च (Customer Acquisition Cost) यामुळे दीर्घकालीन नफा क्षमता आणि कॅश बर्न (Cash Burn) यावर प्रश्नचिन्ह निर्माण होते. विशेषतः Scapia ची Federal Bank वर असलेली अवलंबित्व त्यांच्यासाठी धोकादायक ठरू शकते, कारण बँकेच्या धोरणांमध्ये किंवा भागीदारीत बदल झाल्यास त्याचा थेट परिणाम Scapia च्या कामकाजावर होऊ शकतो.
भारतीय पर्यटन क्षेत्राचे भविष्य
एकूणच, भारतीय पर्यटन उद्योग (Tourism Industry) वेगाने वाढत आहे. हा उद्योग भारताच्या GDP मध्ये 7% योगदान देतो आणि 2033 पर्यंत $38.12 बिलियन पर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज आहे. 2025 ते 2033 दरम्यान 6.10% CAGR दराने वाढ अपेक्षित आहे. केवळ परदेशातील पर्यटनातून 2026 मध्ये $23.4 बिलियन ते 2036 पर्यंत $68.8 बिलियन पर्यंत वाढ अपेक्षित आहे, ज्याचा CAGR 11.4% आहे. 'एक्सपीरियन्स ट्रॅव्हल' 2027 पर्यंत $45 बिलियन पर्यंत पोहोचण्याची शक्यता आहे. विश्लेषकांना अजूनही आशा आहे की 2026 पर्यंत देशांतर्गत पर्यटनातून मिळणारे उत्पन्न पूर्व-महामारी पातळीला मागे टाकेल. हॉस्पिटॅलिटी क्षेत्राचा दृष्टिकोन 'स्थिर' (Stable) आहे, FY2026 साठी प्रीमियम हॉटेल ऑक्युपन्सी 72-74% राहण्याचा अंदाज आहे. या क्षेत्रातील फिनटेक कंपन्यांसाठी, जलद वाढ आणि क्रेडिट व्यवस्थापन यांच्यात संतुलन साधणे, तसेच अत्यंत स्पर्धात्मक वातावरणात नफा मिळवण्याचा स्पष्ट मार्ग शोधणे हे महत्त्वाचे ठरेल.