भारतातील संघटित गोल्ड लोन क्षेत्राने गेल्या पाच वर्षांत **४ पटीने** वाढ नोंदवत **₹१८.६ लाख कोटींचा** टप्पा गाठला आहे. घरगुती ग्राहकांचा कल आता अनौपचारिक सावकारांकडून बँका आणि एनबीएफसीकडे (NBFCs) वाढला आहे.
देशातील गोल्ड लोन मार्केटने एका मोठ्या टप्प्याला गवसणी घातली आहे. मागील पाच वर्षांत या क्षेत्रात झालेली ४ पट वाढ ही भारतीय घरातील आणि लघू उद्योगांच्या आर्थिक व्यवहारातील बदलत्या ट्रेंडचे दर्शन घडवते. आता लोक स्थानिक सावकारांना सोडून संघटित वित्तीय संस्थांकडे आपला विश्वास दाखवत आहेत.
संघटित क्षेत्राकडे कल का वाढला?
पारदर्शकता, जलद प्रक्रिया आणि गहाण ठेवलेल्या सोन्याची सुरक्षितता यामुळे लोक आता संघटित गोल्ड लोन संस्थांकडे आकर्षित होत आहेत. एकेकाळी दक्षिण भारतात मर्यादित असलेली ही मागणी आता राजस्थान आणि उत्तर प्रदेशसारख्या राज्यांतही वेगाने पसरत आहे.
बँका विरुद्ध NBFCs स्पर्धा
या क्षेत्रात आता Muthoot Finance आणि Manappuram Finance यांसारख्या स्पेशलाइज्ड एनबीएफसींसोबतच, SBI, HDFC Bank आणि Federal Bank यांसारख्या मोठ्या बँकांचाही दबदबा वाढला आहे. बँकांकडे उपलब्ध असलेल्या कमी खर्चाच्या निधीमुळे (Cost of Funds) त्या अधिक स्पर्धात्मक दरात कर्जे देत आहेत.
गुंतवणुकीचे धोके आणि आरबीआयची नजर
गुंतवणूकदारांनी हे समजून घेतले पाहिजे की हे क्षेत्र Reserve Bank of India (RBI) च्या कडक देखरेखीखाली चालते. विशेषतः LTV (Loan-to-Value) रेशोवर आरबीआयचे बारीक लक्ष असते. जर भविष्यात सोन्याच्या किमतीत मोठी घसरण झाली, तर कर्ज देणाऱ्या कंपन्यांना अतिरिक्त तारण मागण्याची किंवा कर्ज बुक कमी करण्याची वेळ येऊ शकते, जे एक रिस्क फॅक्टर ठरू शकते.
नवीन ग्राहकांचे आव्हान
सध्याची वाढ प्रामुख्याने जुन्याच ग्राहकांकडून होणाऱ्या 'रिपीट ट्रांझॅक्शन्स'वर अवलंबून आहे. एकूण मार्केटच्या सुमारे ९२% भाग अजूनही असंघटित क्षेत्रात आहे. या नवीन ग्राहकांपर्यंत पोहोचण्यासाठी कंपन्यांना आता अधिक विश्वासार्हता आणि मार्केटिंगवर मोठा खर्च करावा लागणार आहे.