भारतीय गुंतवणूकदारांनी मार्जिन ट्रेडिंगच्या माध्यमातून आतापर्यंतचे सर्वाधिक **₹1.49 लाख कोटी** कर्ज घेतले आहे. ब्रोकरेज कंपन्यांसाठी हा उत्पन्नाचा नवा स्रोत असला, तरी बाजारातील अस्थिरतेमुळे गुंतवणूकदारांसाठी धोक्याची घंटा ठरू शकते.
भारतातील मार्जिन ट्रेडिंग फॅसिलिटी (MTF) बुकने १५ सप्टेंबर पर्यंत ₹1.49 लाख कोटींचा टप्पा ओलांडला आहे. गेल्या वर्षी हा आकडा ₹99,000 कोटी होता, जो आता मोठ्या प्रमाणात वाढला आहे. या सुविधेमुळे गुंतवणूकदार त्यांच्याकडे असलेल्या रोकड रकमेपेक्षा जास्त शेअर्स खरेदी करू शकतात, जिथे उरलेली रक्कम ब्रोकरकडून कर्ज म्हणून दिली जाते.
ब्रोकरेज कंपन्यांची कमाई
सध्या कॅश मार्केटमधील व्यवहार अपेक्षेपेक्षा कमी असल्याने, ब्रोकरेज कंपन्यांसाठी मार्जिन लोनवर मिळणारे व्याज हा उत्पन्नाचा मोठा आधार बनला आहे. यामुळे ट्रान्झॅक्शन फी आणि कमिशन कमी असतानाही कंपन्यांचे आर्थिक गणित जुळत आहे.
प्रमुख ब्रोकरेज कंपन्यांची स्थिती खालीलप्रमाणे आहे:
- Angel One: सप्टेंबर तिमाहीत सरासरी MTF बुक ₹6,600 कोटी, मागील तिमाहीच्या तुलनेत 20% वाढ.
- Groww: मार्जिन बुक 23% वाढून ₹4,130 कोटींवर.
- Zerodha: ऑगस्टमध्ये ₹9,265 कोटींचे MTF बुक, जे एकूण उत्पन्नाच्या 10% वाटा उचलत आहे.
गुंतवणूकदारांसाठी धोक्याची सूचना
मार्जिन ट्रेडिंगमध्ये लिव्हरेज (Leverage) असल्याने नफ्यासोबतच तोटाही वाढण्याची शक्यता असते. Nifty आणि Sensex सध्या वर्षाच्या सुरुवातीच्या पातळीच्या खाली असल्याने बाजारात चढ-उतार सुरू आहेत. अशा वेळी जर बाजारात मोठी घसरण झाली, तर गुंतवणूकदारांना 'मार्जिन कॉल' (Margin Call) येऊ शकतो. अशा स्थितीत गुंतवणूकदारांना एकतर अधिक पैसे भरावे लागतात किंवा कर्ज फेडण्यासाठी शेअर्सची घाईघाईत विक्री करावी लागते, ज्यामुळे मोठे नुकसान होण्याची भीती असते.