भारतातील गोल्ड लोन मार्केटने गगनभरारी घेतली असून, ऑगस्ट **२०२६** पर्यंत हे मार्केट **८३.२%** ने वाढून **₹५.६ लाख कोटींवर** पोहोचले आहे. वाढत्या सोन्याच्या किमती आणि सुलभ कर्ज सुविधेमुळे लघू उद्योजक आणि ग्राहकांचा कल आता औपचारिक बँकिंग व्यवस्थेकडे वाढला आहे.
भारताच्या औपचारिक गोल्ड लोन मार्केटने चालू वर्षात मोठी गती पकडली आहे. ऑगस्ट २०२६ पर्यंत सोन्याच्या दागिन्यांवरील कर्जाचे प्रमाण ८३.२% ने वाढून ₹५.६ लाख कोटींवर पोहोचले आहे. हे आकडे स्पष्ट करतात की, सामान्य नागरिक आणि छोटे व्यावसायिक आता अनौपचारिक सावकारी सोडून बँका आणि बिगर-बँकिंग वित्तीय कंपन्यांकडे (NBFCs) वळत आहेत. सोन्याच्या किमतीत झालेली विक्रमी वाढ हे या तेजीचे मुख्य कारण आहे, कारण एकाच दागिन्यावर आता कर्ज घेणाऱ्यांना मोठी रक्कम मिळत आहे.
व्यवसायातील गती आणि भविष्यातील अंदाज
संघटित गोल्ड लोन क्षेत्र दीर्घकालीन विस्ताराच्या वाटेवर आहे. रेटिंग एजन्सी ICRA च्या अंदाजानुसार, मार्च २०२८ पर्यंत या क्षेत्रातील मालमत्ता (AUM) ₹३० लाख कोटींचा टप्पा ओलांडू शकते. सावकारांसाठी हे एक सुरक्षित मॉडेल आहे, कारण कर्ज सोने गहाण ठेवून दिले जाते, ज्यामुळे वैयक्तिक कर्जांच्या (Unsecured Loans) तुलनेत यात रिस्क कमी असते.
गुंतवणूकदारांसाठी धोक्याची घंटा
गोल्ड लोनचे मार्केट वाढत असले तरी, गुंतवणूकदारांनी काही महत्त्वाच्या बाबींकडे लक्ष दिले पाहिजे:
- कर्जाचा वापर: कर्ज आता उत्पादक कामांऐवजी घरगुती वापरासाठी (Consumption) घेतले जात असल्याचे दिसत आहे. यामुळे भविष्यात परतफेडीच्या समस्या उद्भवू शकतात.
- स्पर्धेचा ताण: बाजारात नवीन खेळाडू आल्यामुळे व्याजदरांवर दबाव वाढत आहे, ज्याचा परिणाम कंपन्यांच्या नफ्यावर (Margins) होऊ शकतो.
- सोन्याच्या किमतीतील चढ-उतार: जर सोन्याचे दर अचानक कोसळले, तर 'लोन-टू-व्हॅल्यू' (LTV) रेशिओवर परिणाम होऊन सावकारांचे नुकसान होऊ शकते.