भारतातील गोल्ड लोन मार्केटने FY26 मध्ये **45%** ची नेत्रदीपक वाढ नोंदवली आहे, जी बँकिंग क्षेत्राच्या एकूण **16.7%** वाढीपेक्षा कित्येक पटीने जास्त आहे. अनऑर्गनाइज्ड क्षेत्राकडून ऑर्गनाइज्ड क्षेत्राकडे ग्राहकांचा ओढा वाढल्याने हे चित्र पाहायला मिळत आहे.
भारतातील गोल्ड लोन क्षेत्र सध्या प्रचंड तेजीत आहे. मार्च 2026 पर्यंत या क्षेत्राचा एकूण बाजार ₹18.6 लाख कोटी झाला असून, ही वाढ बँकिंग क्षेत्राच्या तुलनेत 2.7 पट अधिक आहे.
सोन्याच्या दरांचा मोठा प्रभाव
गेल्या दोन वर्षांत सोन्याच्या किमतींत 50% ची वाढ झाली आहे. सोन्याचे भाव वाढल्याने कर्ज घेण्याची क्षमता वाढली आहे आणि पर्यायाने एकूण क्रेडिटचे आकडे फुगले आहेत. सध्या या मार्केटमध्ये बँकांचा 75% तर NBFCs चा 12% वाटा आहे. विशेष म्हणजे, NBFCs आता अनऑर्गनाइज्ड क्षेत्राकडून 210 बेसिस पॉइंट्स मार्केट शेअर हिसकावून घेण्यात यशस्वी ठरत आहेत.
रिटेल सेगमेंटमध्ये वाढती मागणी
पूर्वी गोल्ड लोनचा मोठा हिस्सा शेतीसाठी वापरला जात असे, परंतु आता चित्र बदलले आहे. FY26 पर्यंत रिटेल गोल्ड लोनचा वाटा एकूण एक्सपोजरच्या एक-तृतीयांश (1/3) इतका झाला आहे, जो FY24 मध्ये फक्त 15% होता. छोटे व्यावसायिक आणि कुटुंबे आता त्वरित लिक्विडिटीसाठी सोन्याचा वापर करत आहेत. या विकासासाठी बँका आणि NBFCs आता 'को-लेंडिंग मॉडेल' चा मोठ्या प्रमाणावर अवलंब करत आहेत.
धोक्याची घंटा
क्षेत्र वेगाने वाढत असले तरी काही आव्हाने कायम आहेत. वाढत्या स्पर्धा आणि डिपॉझिटच्या वाढत्या किमतींमुळे लेंडर्सच्या प्रॉफिट मार्जिनवर दबाव येऊ शकतो. तसेच, जागतिक बाजारपेठेत सोन्याचे भाव कोसळल्यास Loan-to-Value (LTV) रॅशिओवर परिणाम होऊ शकतो. सध्या बड्या सरकारी बँकांनी 80% ची LTV मर्यादा पाळून स्वतःला सुरक्षित ठेवले आहे. गुंतवणुकीच्या दृष्टीने, बँकांचे 'लोन-टू-डिपॉझिट रॅशिओ' आणि वाढती स्पर्धा भविष्यातील नफ्यावर कसा परिणाम करेल, याकडे लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे.