भारतातील गोल्ड लोन मार्केटने मोठी झेप घेत **₹18.6 लाख कोटींचा** टप्पा गाठला आहे. पर्सनल लोनला मागे टाकत हे आता देशातील दुसऱ्या क्रमांकाचे सर्वात मोठे रिटेल असेट बनले आहे. सोन्याच्या वाढत्या किमती आणि सुलभ कर्ज प्रक्रियेमुळे या क्षेत्राची मागणी वाढली असली तरी, बँकांमधील स्पर्धा आणि RBI च्या कडक नियमांमुळे लेंडर्ससमोर आता नवी आव्हाने उभी राहिली आहेत.
भारताच्या रिटेल लेंडिंग क्षेत्रात मोठा बदल पाहायला मिळत आहे. मार्च 2026 अखेरपर्यंत गोल्ड लोन मार्केट ₹18.6 लाख कोटींच्या पातळीवर पोहोचले आहे. आता हे क्षेत्र होम लोननंतर देशातील दुसऱ्या क्रमांकाचे सर्वात मोठे रिटेल असेट क्लास बनले आहे. भारतीय कुटुंबे आता अनसिक्युअर्ड पर्सनल लोनऐवजी आपल्या सोन्याचा वापर करून त्वरित कॅश मिळवण्याला पसंती देत असल्याचे हे चित्र आहे.
वाढीचे मुख्य घटक
या प्रचंड वाढीमागे दोन प्रमुख कारणे आहेत. पहिले म्हणजे, सोन्याच्या दरातील वाढीमुळे तारण (Collateral) म्हणून ठेवलेल्या दागिन्यांचे मूल्य वाढले आहे, ज्यामुळे कर्जदारांना तेवढ्याच सोन्यावर मोठे कर्ज मिळत आहे. दुसरे म्हणजे, डिजिटल प्लॅटफॉर्म्स आणि जलद मंजुरीमुळे (Branch-level approvals) छोट्या व्यावसायिकांसाठी गोल्ड लोन घेणे अधिक सोपे झाले आहे.
वाढती स्पर्धा आणि मार्जिनवरील दबाव
पूर्वी Muthoot Finance आणि Manappuram Finance यांसारख्या कंपन्यांचे या क्षेत्रावर वर्चस्व होते. मात्र, आता सार्वजनिक आणि खासगी बँकांसह Tata Capital आणि Aditya Birla Capital यांसारख्या कंपन्याही या रिंगणात उतरल्या आहेत. बँकांच्या आक्रमक विस्तारामुळे आणि स्पर्धात्मक व्याजदरांमुळे विशेष गोल्ड लोन कंपन्यांच्या नफ्यावर (Profit Margins) दबाव निर्माण होण्याची शक्यता आहे.
नियामक परिणाम आणि जोखीम
Reserve Bank of India (RBI) ने 2025 आणि 2026 मध्ये काही कडक नियम लागू केले आहेत. Loan-to-Value (LTV) मर्यादेतील बदल आणि Key Facts Statements (KFS) मुळे कंपन्यांच्या खर्चात वाढ झाली आहे. गुंतवणूकदारांनी हे लक्षात घेतले पाहिजे की, क्षेत्राची वाढ चांगली असली तरी, बँकांशी होणारी स्पर्धा आणि कडक नियमांमुळे येणाऱ्या काळात या कंपन्यांच्या कामगिरीवर लक्ष ठेवणे गरजेचे ठरेल.