नवीन अभ्यासानुसार, भारतातील Gen Z गट आता खरेदी आणि इतर गरजांसाठी क्रेडिट कार्ड आणि ईएमआयचा (EMI) वाढता वापर करत आहे. यामुळे आर्थिक सुस्थिती तीन वर्षांतील उच्चांकावर पोहोचली असली, तरी भविष्यात कर्जाचा सापळा आणि ओव्हर-लिव्हरेजिंगचा धोका गुंतवणूकदारांसाठी चिंतेचा विषय ठरू शकतो.
Gen Z चा बदलता पैशांकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन
'द ग्रेट इंडियन वॉलेट 2026' या होम क्रेडिट इंडियाच्या अहवालानुसार, भारतातील तरुण पिढी (Gen Z) जीवनशैली आणि नियोजित खर्चांसाठी आता क्रेडिट कार्ड आणि इक्वेटेड मंथली इंस्टॉलमेंट्स (EMIs) वर जास्त अवलंबून आहे. या बदलामुळे 'फायनान्शियल वेल-बीइंग इंडेक्स' (Financial Well-Being Index) 40 अंकांवर पोहोचला आहे, जो 2023 पासूनचा सर्वोच्च स्तर आहे.
64% Gen Z तरुणांना आता मोठ्या खरेदीसाठी क्रेडिट साधनांवर विश्वास वाटतो. तसेच, 87% सर्व सर्वेक्षण केलेल्या व्यक्तींना त्यांच्या आर्थिक परिस्थितीत सुधारणा अपेक्षित आहे. विशेष म्हणजे, Gen Z मध्ये बचतीचे प्रमाणही अधिक आहे, कारण त्यांच्यावर कौटुंबिक आर्थिक जबाबदाऱ्या कमी आहेत.
गुंतवणूकदारांसाठी काय संधी आणि धोके?
गुंतवणूकदारांसाठी हा ट्रेंड दुहेरी स्वरूपाचा आहे. एका बाजूला, क्रेडिट उत्पादनांचा वाढता वापर बँका आणि नॉन-बँकिंग फायनान्शियल कंपन्यांसाठी (NBFCs) एक मोठा वाढीचा चालक आहे. डिजिटल-फर्स्ट लेंडिंग, बाय नाऊ पे लेटर (BNPL) सेवा आणि क्रेडिट कार्डचा वापर यामुळे असुरक्षित कर्जांमध्ये (Unsecured Lending) मोठी वाढ झाली आहे.
दुसरीकडे, या वेगवान वाढीमध्ये मोठे धोकेही आहेत. भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI) सातत्याने वाढत्या ग्राहक-केंद्रित असुरक्षित कर्जांबद्दल चिंता व्यक्त करत आहे. बँकांसाठी मुख्य आव्हान कर्जाची वाढ आणि मालमत्तेची गुणवत्ता (Asset Quality) यांच्यात समतोल राखणे आहे. इंडस्ट्री डेटा, जसे की ट्रान्सयुनियन सिबिल (TransUnion CIBIL) कडील आकडेवारीनुसार, 'न्यू-टू-क्रेडिट' ग्राहकांमध्ये या तरुण वर्गाचे प्रमाण लक्षणीय आहे.
कर्जाचा सापळा आणि भविष्यातील लक्ष
बाजार विश्लेषकांच्या मते, क्रेडिटची उपलब्धता संपत्ती निर्माण करण्यास आणि व्यवसायाच्या विस्तारास मदत करू शकते, परंतु योग्य व्यवस्थापन न केल्यास 'कर्जाच्या सापळ्यात' अडकण्याचा धोकाही आहे. consumo साठी कर्ज घेण्याची सवय, विशेषत: आर्थिक टप्पे गाठण्यापूर्वी, डिफॉल्सी रेट्स (Delinquency Rates) वाढवू शकते. तरुण वर्गातील डिफॉल्सी रेट्स कर्जदारांसाठी चिंतेचा विषय बनत आहेत, कारण आर्थिक मंदीच्या काळात लवकर असुरक्षित क्रेडिट मिळाल्यास ओव्हर-लिव्हरेजिंगचा धोका वाढतो.
गुंतवणूकदारांसाठी सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे क्रेडिटची गुणवत्ता तपासणे. कर्ज वाढीचे आकडे आकर्षक दिसू शकतात, परंतु या ट्रेंडची शाश्वतता कर्जदार जोखीम कशी व्यवस्थापित करतात यावर अवलंबून असेल. वाढती कर्जाची मागणी जास्त बुडीत कर्जाकडे (Bad Loans) नेत आहे की नाही, यावर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे ठरेल.