Whalesbook
गेल्या दीड वर्षात (सप्टेंबर 2024 ते मार्च 2026), भारतीय शेअर बाजारात सातत्याने घसरण दिसून आली. या काळात Large-cap Funds ना सरासरी 6.98% चे नुकसान झाले. मात्र, जे Funds वेगवेगळ्या प्रकारच्या शेअर्समध्ये गुंतवणूक करण्यासाठी 'Flexi-cap' म्हणून ओळखले जातात, त्यांना याहून अधिक फटका बसला. सरासरी 8.67% ची घसरण या Funds मध्ये दिसली. या आकडेवारीवरून असे दिसते की बाजारातील मोठ्या उलथापालथीदरम्यान फंडांची लवचिकता त्यांना मोठे नुकसान टाळण्यास मदत करू शकली नाही, उलट काही Funds मध्ये मोठी तफावत आणि जास्त नुकसान दिसून आले.
कामगिरीतील मोठी तफावत
या बाजारातील पडझडीचा फटका प्रमुख Indices नाही बसला. Nifty 50 मध्ये 5.20% तर BSE Sensex मध्ये 6.84% ची घसरण या १८ महिन्यांत झाली. काही Large-cap Funds, जसे की Motilal Oswal Large Cap Fund, यांनी केवळ 1.16% चे नुकसान नोंदवून चांगली कामगिरी केली. पण Flexi-cap Funds मध्ये कामगिरीतील मोठी तफावत दिसून आली. HDFC Flexi Cap Fund ने 0.33% आणि Parag Parikh Flexi Cap Fund ने 0.32% सारखी छोटी वाढ नोंदवली, तर Samco Flexi Cap Fund सारख्या Funds ला तब्बल 23.38% चे नुकसान सहन करावे लागले. सर्वोत्तम आणि सर्वात वाईट कामगिरी करणाऱ्या Flexi-cap Fund मधील ही 23.7% टक्क्यांची तफावत दर्शवते की बाजारात जास्त अस्थिरता असताना केवळ लवचिकता पुरेशी नव्हती, आणि अनेक Fund Managers च्या धोरणांमध्ये त्रुटी असू शकतात.
जागतिक घटक आणि FII ची विक्री
या बाजारातील मंदीमागे अनेक जागतिक आणि देशांतर्गत कारणे होती. मध्य पूर्वेतील वाढता तणाव आणि संघर्षामुळे तेलाच्या किमती अनेक वर्षांच्या उच्चांकावर पोहोचल्या, ज्यामुळे भारतासारख्या तेल आयात करणाऱ्या देशांमध्ये महागाई वाढण्याची चिंता वाढली. याशिवाय, Foreign Institutional Investors (FIIs) ने भारतीय बाजारातून मोठ्या प्रमाणात पैसे काढले. 2025 मध्ये FIIs नी भारतीय इक्विटीमधून रेकॉर्डब्रेक ₹1,66,283 कोटी काढले आणि 2026 च्या सुरुवातीपर्यंतही ही विक्री सुरूच राहिली. यामुळे बाजारातील पैशाची उपलब्धता कमी झाली आणि किमतींवर दबाव वाढला. मार्च 2026 पर्यंत Nifty 50 चा P/E ratio सुमारे 21.02 आणि MSCI India Index चा PE ratio फेब्रुवारी 2026 मध्ये 25.09 होता. जरी Valuations खूप जास्त नसले तरी, बाजारातील Sentiment नकारात्मक होते, ज्याचा फटका विशेषतः Small आणि Mid-cap Stocks ना बसला. याउलट, Debt Funds ने स्थिरता राखली आणि 3.87% ते 10.68% पर्यंत सकारात्मक परतावा दिला.
लवचिकतेचा तोटा
या दीर्घकाळ चाललेल्या बाजारातील घसरणीने Flexi-cap Funds च्या व्यवस्थापनातील कमतरता उघड केल्या. वेगवेगळ्या मार्केट कॅपिटलायझेशनच्या कंपन्यांमध्ये गुंतवणूक करण्याची त्यांची लवचिक क्षमता, जी एक जमेची बाजू मानली जाते, ती अनेक Funds साठी चांगला परतावा मिळवून देण्यात किंवा भांडवल वाचविण्यात अपयशी ठरली. कामगिरीतील मोठी तफावत हे Fund Managers च्या धोरणांमधील विसंगती आणि जोखीम व्यवस्थापनातील (Risk Management) कमकुवतपणा दर्शवते. अनेक Flexi-cap Funds बाजारातील दीर्घकाळ चालणाऱ्या नकारात्मक Sentiment साठी तयार नव्हते, ज्यामुळे केवळ लवचिकता सर्व बाजारातील दबावांवर मात करू शकली नाही. Quant Large Cap Funds ने -12.33% तर Quant Flexi Cap Funds ने -15.88% चे नुकसान दाखवले, जे दर्शवते की आक्रमक धोरणे देखील अशा परिस्थितीत मोठ्या प्रमाणात अयशस्वी ठरू शकतात.
AUM वाढ कायम
अलीकडील खराब कामगिरी असूनही, Flexi-cap Funds अजूनही गुंतवणूकदारांना आकर्षित करत आहेत. डिसेंबर 2025 पर्यंतच्या चार वर्षांत या श्रेणीतील Assets Under Management (AUM) मध्ये 148.28% ची वाढ होऊन ते ₹5.52 लाख कोटी पर्यंत पोहोचले. गुंतवणूकदारांचा या फंडांच्या लवचिकता आणि Diversification कडे असलेला कल या वाढीमागे कारणीभूत आहे. भारतीय म्युच्युअल फंड उद्योगाची एकूण AUM जानेवारी 2026 पर्यंत ₹81.01 लाख कोटी च्या पुढे गेली, ज्याला Systematic Investment Plan (SIP) मधून येणारे मोठे inflow आणि किरकोळ गुंतवणूकदारांचा सातत्यपूर्ण पाठिंबा आहे. मात्र, गेल्या 18 महिन्यांचा अनुभव एक स्पष्ट संदेश देतो: लवचिकता गरजेची असली तरी, विशेषतः कठीण बाजारात सातत्याने चांगला आणि जोखीम-समायोजित (risk-adjusted) परतावा देणे हे Flexi-cap Fund Managers समोरील मोठे आव्हान असेल.