भारतीय बँकांमध्ये मोठे बदल! फेब्रुवारी २०२६ पासून ग्राहकांसाठी काय आहे खास?

नियामक बदलांचा धडाका आणि सेवांमधील सुधारणा

फेब्रुवारी २०२६ पासून, भारतातील प्रमुख बँकांमध्ये ग्राहकांसाठी अनेक मोठे बदल लागू होणार आहेत, जे सेवा आणि नियमांचे पालन (Compliance) या दोन्हीवर परिणाम करतील. भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI) च्या वाढत्या नियमावलीच्या पार्श्वभूमीवर हे बदल केले जात आहेत.

पंजाब नॅशनल बँक (PNB) ने आपल्या ग्राहकांना एक तातडीची सूचना दिली आहे. ज्या खात्यांचे KYC (Know Your Customer) डिसेंबर २०२५ अखेर पर्यंत पूर्ण होणे अपेक्षित होते, ते आता २ फेब्रुवारी २०२६ पर्यंत अपडेट करणे अनिवार्य आहे. हे न केल्यास, खात्यांवरील व्यवहार थांबवले जाऊ शकतात.

आरबीआयच्या निर्देशांनुसार, बँकांना १ फेब्रुवारी २०२६ पासून निष्क्रिय (Dormant) आणि शून्य-बॅलन्स (Zero-balance) असलेली खाती बंद करावी लागतील. यामुळे बँकांवरील कामकाजाचा ताण कमी होईल आणि फसवणूक किंवा गैरवापराचा धोकाही कमी होईल.

स्टेट बँक ऑफ इंडिया (SBI) आपल्या IMPS (Immediate Payment Service) व्यवहारांसाठीचे शुल्क वाढवत आहे. १५ फेब्रुवारी २०२६ पासून, ₹२५,००० ते ₹१ लाखांपर्यंतच्या ऑनलाइन ट्रान्सफरसाठी ₹२ अधिक GST शुल्क लागेल. ₹१ लाखा ते ₹२ लाखांपर्यंतच्या व्यवहारांसाठी ₹६ अधिक GST, तर ₹२ लाखांपेक्षा जास्त आणि ₹५ लाखांपर्यंतच्या व्यवहारांसाठी ₹१० अधिक GST शुल्क आकारले जाईल.

आयसीआयसीआय बँक (ICICI Bank) १ फेब्रुवारी २०२६ पासून त्यांच्या विशिष्ट क्रेडिट कार्ड्सवरील मोफत मूव्ही तिकीट बेनिफिट्स (Movie Ticket Benefits) बंद करत आहे. तथापि, वाहतूक (Transport) आणि विमा (Insurance) खर्चांवर रिवॉर्ड पॉइंट्स (Reward Points) मिळवण्याची सोय मात्र कायम राहणार आहे.

एचडीएफसी बँक (HDFC Bank) त्यांच्या महागड्या Infinia मेटल क्रेडिट कार्ड्सवरील (Metal Credit Cards) रिवॉर्ड पॉइंट्सच्या रिडेम्प्शनवर (Redemption) मासिक मर्यादा लागू करत आहे. १ फेब्रुवारी २०२६ पासून, ग्राहक महिन्यात जास्तीत जास्त पाच वेळा रिवॉर्ड पॉइंट्स वापरू शकतील.

बाजार भांडवल आणि व्हॅल्युएशन

या बदलांदरम्यान, प्रमुख बँकांच्या बाजार भांडवलावर (Market Capitalization) एक नजर टाकूया. ३१ जानेवारी २०२६ च्या आकडेवारीनुसार, HDFC बँकेचे बाजार भांडवल अंदाजे ₹१४.३ लाख कोटी होते. यानंतर SBI चे ₹९.९४ लाख कोटी, ICICI बँकेचे ₹९.६९ लाख कोटी आणि PNB चे ₹१.४४ लाख कोटी होते.

विविध व्हॅल्युएशन मेट्रिक्स (Valuation Metrics) जसे की प्राईस-टू-अर्निंग्स (P/E) रेशो पाहिल्यास, PNB चा रेशो अंदाजे ८.०९, SBI चा ११.१९-१२.६, ICICI बँकेचा १६.८८-१८.३ आणि HDFC बँकेचा १९.२-२०.२ असल्याचे दिसून येते. हे आकडे बाजारातील गुंतवणूकदारांची या बँकांवरील अपेक्षा दर्शवतात.

एकंदरीत, शुल्क आणि सेवांमधील हे बदल, तसेच नियामक आवश्यकतांचे पालन, बँकांना अधिक कार्यक्षम बनवण्यासोबतच आगामी काळात स्पर्धात्मक राहण्यास मदत करतील.