HDFC Bank, Axis Bank आणि Kotak Mahindra Bank सारख्या दिग्गज बँकांनी आपल्या कामकाजात मोठ्या प्रमाणावर AI चा वापर सुरू केला आहे. यामुळे कर्मचारी संख्या न वाढवता व्यवहार हाताळण्याची क्षमता वाढली असली, तरी डेटा सुरक्षेच्या आव्हानांकडे गुंतवणूकदारांनी लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे.
भारतीय बँकिंग क्षेत्रात आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) आता केवळ एक प्रयोग राहिलेला नसून, तो मुख्य धोरणाचा भाग बनला आहे. २१२६ च्या FIBAC समिटमध्ये समोर आलेल्या अहवालानुसार, बँका आपल्या दैनंदिन कामकाजात १०% ते ५०% पर्यंत कार्यक्षमता वाढवण्यात यशस्वी झाल्या आहेत.
ऑपरेशन्समध्ये एआयचा वाटा
बँकांचे मुख्य उद्दिष्ट 'कॉस्ट-टू-इनकम रेशो' सुधारणे हे आहे. मनुष्यबळाचा खर्च मर्यादित ठेवून व्यवसाय वाढवण्यासाठी बँका आता प्रेडिक्टिव्ह ॲनालिटिक्सचा वापर करत आहेत. उदाहरणार्थ, Kotak Mahindra Bank ने त्यांच्या 'Project ACE' द्वारे कॉर्पोरेट कामांमधील वाढता भार सांभाळला असून, HDFC Bank ने डिजिटल उपकरणांमुळे सर्व्हिस डिलिव्हरी वेळेत ३०% कपात केली आहे.
ऑटोमेशनचा विस्तार
फक्त कॉर्पोरेट बँकिंगच नाही, तर रिटेल आणि कलेक्शन विभागातही मोठे बदल झाले आहेत. Axis Bank ने त्यांच्या AXIOM प्लॅटफॉर्मद्वारे तब्बल ६०% कलेक्शन कॉल्स ऑटोमेट केले आहेत. दुसरीकडे, ICICI Bank फ्रॉड डिटेक्शन आणि पोर्टफोलिओ मॉनिटरिंगसाठी एंटरप्राइज एआयचा वापर करत आहे. यामुळे मोठ्या प्रमाणावर नवीन कर्मचारी भरती न करता बँका आपला व्यवसाय विस्तारू शकत आहेत, जे भविष्यातील प्रॉफिट मार्जिन्ससाठी फायदेशीर ठरू शकते.
गुंतवणूकदारांसाठी धोक्याची घंटा
प्रगती कितीही मोठी असली तरी, या तंत्रज्ञानासोबत काही धोकेही उभे आहेत. सायबर सुरक्षा आणि तज्ञ मनुष्यबळाची कमतरता हे बँकांसमोरचे मोठे आव्हान आहे. शिवाय, RBI कडूनही 'रिस्पॉन्सिबल एआय'बाबत कठोर नियम लागू होत आहेत. यातून मिळणारी बचत थेट नफ्यात परावर्तित होईल की ग्राहकांना सवलती देण्यात खर्च होईल, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरणार आहे. गुंतवणूकदारांनी आगामी तिमाही निकालांमध्ये 'ऑपरेटिंग एक्सपेंसेस' (Operating Expenses) कशा प्रकारे बदलतात, याकडे विशेष लक्ष देणे गरजेचे आहे.