भारत आणि अमेरिकेच्या १०-वर्षीय सरकारी बाँड्समधील व्याजाचा फरक (Yield Gap) तब्बल २२ वर्षांच्या नीचांकी पातळीवर म्हणजेच १९४ बेसिस पॉइंट्सवर आला आहे. यामुळे परदेशी गुंतवणूकदारांचा ओघ कमी होण्याची आणि रुपयाच्या मूल्यात चढ-उतार होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.
भारत आणि अमेरिका यांच्यातील व्याजाच्या दरातील तफावत ही गेल्या २२ वर्षांतील सर्वात कमी पातळीवर पोहोचली आहे, ज्यामुळे भारतीय आर्थिक बाजारासमोर नवे आव्हान उभे राहिले आहे. ८ ऑक्टोबर २०२६ पर्यंत, भारताचा १०-वर्षीय सरकारी बाँड आणि अमेरिकन १०-वर्षीय ट्रेझरी यील्डमधील फरक अंदाजे १९४ बेसिस पॉइंट्सवर आला आहे.
ही परिस्थिती का ओढवली?
याचे मुख्य कारण म्हणजे अमेरिकन ट्रेझरी यील्डमध्ये झालेली मोठी वाढ, जी आता २४ वर्षांच्या उच्चांकी ५.३५ टक्क्यांच्या जवळ पोहोचली आहे. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाने (RBI) ७ ऑक्टोबर २०२६ रोजी रेपो रेटमध्ये २५ बेसिस पॉइंट्सची वाढ करून तो ५.५० टक्क्यांवर नेला असला, तरी भारतीय बाँड यील्ड (सुमारे ७.२९ टक्के) अमेरिकन दरांच्या वेगाशी बरोबरी करू शकलेली नाही. या असंतुलनामुळे 'यील्ड डिफरेंशियल' कमी झाला आहे.
गुंतवणूकदारांच्या चिंतेचे कारण
जागतिक गुंतवणूकदारांसाठी हा फरक अत्यंत महत्त्वाचा असतो. जेव्हा अमेरिका आणि भारत यांच्या बाँड यील्डमधील फरक मोठा असतो, तेव्हा भारत परदेशी भांडवलासाठी अधिक आकर्षक ठरतो. मात्र, हा फरक आता १९४ बेसिस पॉइंट्सवर आल्यामुळे, परदेशी संस्थात्मक गुंतवणूकदार (FIIs) सुरक्षिततेच्या दृष्टीने अमेरिकन मालमत्तेला अधिक पसंती देऊ शकतात. यामुळे भारतीय कर्ज बाजारात (Debt Market) येणारा परदेशी ओघ मंदावण्याची भीती आहे.
रुपया आणि कर्जाच्या हप्त्यांवर परिणाम
या कमी होत चाललेल्या फरकाचा थेट दबाव भारतीय रुपयावर येत आहे. परदेशी भांडवलाचा ओघ कमी झाल्यास रुपयाचे मूल्य डॉलरच्या तुलनेत कमकुवत होऊ शकते, ज्यामुळे क्रूड ऑइलसारख्या आयाती महाग होऊन महागाईचा धोका वाढू शकतो. तसेच, वाढत्या बाँड यील्डमुळे सरकार आणि खासगी कंपन्यांसाठी कर्ज घेणे महाग होत आहे, ज्यामुळे भविष्यातील भांडवली खर्चावर (Capital Spending) परिणाम होऊ शकतो.
पुढील वाटचाल काय?
RBI ने 'कॅलिब्रेटेड टायटनिंग' धोरण स्वीकारल्यानंतर, आता गुंतवणूकदारांचे लक्ष महागाई नियंत्रण आणि आर्थिक वाढ यांचा समतोल कसा राखला जातो, याकडे लागले आहे. आगामी काळात FII चा ओघ आणि देशांतर्गत महागाईचे आकडे RBI च्या पुढील निर्णयांना दिशा देतील.