Whalesbook
भारतातील कंपन्या सध्या अभूतपूर्व जोखमींचा सामना करत आहेत. नियम आणि कायदे अधिक कडक झाले असून, फ्रॉड (Fraud) आणि तंत्रज्ञानातील बदलांचा कंपन्यांवर मोठा परिणाम दिसून येत आहे.
GST चा कडक ससेमिरा आणि बँकिंग फ्रॉड
गुड्स अँड सर्व्हिसेस टॅक्स (GST) चे नियम आता अधिक कडक झाले आहेत. कंपन्यांमधील विसंगती शोधण्यासाठी आता प्रगत तंत्रज्ञानाचा वापर केला जात आहे. दंड तर आहेतच, पण आता क्रेडिट ब्लॉक करणे (Credit Block) आणि बँक खाती गोठवण्यासारख्या (Bank Account Freeze) कठोर कारवाईचीही तरतूद आहे. यामुळे कंपन्यांना अधिक स्पष्टता आणि संभाव्य खर्चाचे (Contingent Liabilities) नियोजन करावे लागत आहे. याच दरम्यान, IDFC First Bank च्या चंदिगड शाखेत सरकारी खात्यांमध्ये ₹590 कोटींचा मोठा फ्रॉड झाल्याचे समोर आले आहे. या घटनेनंतर हरियाणा सरकारने IDFC First Bank आणि AU Small Finance Bank यांना सरकारी व्यवसाय देण्याचे थांबवले आहे. यामुळे खाजगी बँकांच्या ऑपरेशनल नियंत्रणातील (Operational Control) त्रुटींवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. हा फ्रॉड बँकेच्या तिमाही नफ्यापेक्षा जास्त असल्याने अंतर्गत प्रशासनावर (Governance) प्रश्नचिन्ह उठले आहे. या प्रकरणाची चौकशी सुरू असून, पुढील तपासासाठी फॉरेन्सिक ऑडिट (Forensic Audit) देखील मागवले आहे.
IT क्षेत्राला AI चा धक्का, पण संरक्षण क्षेत्रात तेजी
भारतीय माहिती तंत्रज्ञान (IT) क्षेत्रात आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) मुळे मोठे बदल घडत आहेत. जेफरीज (Jefferies) या ब्रोकरेज फर्मने इन्फोसिस (Infosys), टीसीएस (TCS) आणि एचसीएलटेक (HCLTech) सारख्या मोठ्या IT कंपन्यांचे रेटिंग डाऊनग्रेड (Downgrade) केले आहे. AI मुळे पारंपरिक मॅनेज्ड सर्व्हिसेस (Managed Services) कमी होतील आणि महसुलात चढ-उतार वाढतील, अशी भीती आहे. सर्वात वाईट परिस्थितीत, व्हॅल्युएशनमध्ये (Valuation) 30% ते 65% पर्यंत घट होण्याची शक्यता जेफरीजने वर्तवली आहे, कारण AI टूल्समुळे मोठ्या प्रमाणात मनुष्यबळाची गरज कमी होऊ शकते. काही विश्लेषकांचे मत आहे की हे बदल एका संक्रमणासारखे (Transition) आहेत, जिथे AI च्या अंमलबजावणीतून नवीन संधीही निर्माण होतील. मात्र, सध्या बिलिंग अवर्स (Billable Hours) आणि किंमत ठरवण्याच्या क्षमतेवर (Pricing Power) याचा परिणाम होण्याची शक्यता आहे. परदेशी संस्थात्मक गुंतवणूकदारांनी (FIIs) IT क्षेत्रातून मोठी गुंतवणूक काढून घेतली आहे, ज्यामुळे जुन्या मॉडेलबद्दल शंका निर्माण झाली आहे. जेपी मॉर्गन (JPMorgan) नुसार, AI मुळे सॉफ्टवेअर आणि IT सेवांमधील महसूल कमी होऊ शकतो, परंतु IT कंपन्या AI एकत्रीकरणात महत्त्वाची भूमिका बजावतील.
याउलट, संरक्षण क्षेत्र (Defense Sector) मात्र भक्कम वाढ दर्शवत आहे. मॉर्गन स्टॅन्ले (Morgan Stanley) ने Solar Industries India Ltd. या कंपनीला 'ओव्हरवेट' (Overweight) रेटिंग देऊन 21% पेक्षा जास्त अपसाइडची (Upside) शक्यता वर्तवली आहे. सरकारी आधुनिकीकरण योजना, 'मेक इन इंडिया' (Make in India) धोरणे आणि वाढती निर्यात यामुळे भारतीय संरक्षण उद्योग वेगाने वाढत आहे. संरक्षण इलेक्ट्रॉनिक्स (Defense Electronics) आणि स्वदेशी उत्पादनावर (Indigenization) भर दिला जात आहे. मात्र, काही संरक्षण कंपन्यांचे व्हॅल्युएशन जास्त असल्याने त्यावर लक्ष ठेवणे गरजेचे आहे.
BSE च्या डेरिव्हेटिव्ह्ज मार्केटमधील घसरण
बाजारपेठेच्या पायाभूत सुविधांमध्येही बदल होत आहेत. BSE (Bombay Stock Exchange) इक्विटी डेरिव्हेटिव्ह्ज मार्केटमध्ये (Equity Derivatives Market) आपले स्थान गमावत आहे. फेब्रुवारी 2026 मध्ये, BSE चा डेरिव्हेटिव्ह्ज टर्नओव्हरमधील (Derivatives Turnover) मार्केट शेअर 30% पर्यंत घसरला, तर नॅशनल स्टॉक एक्सचेंज (NSE) चा हिस्सा 70% पर्यंत वाढला. या काळात उद्योगाचा सरासरी दैनिक टर्नओव्हर 14% ने घसरला, जो किरकोळ गुंतवणूकदारांचा (Retail Participation) कमी झालेला सहभाग दर्शवतो. BSE च्या फ्युचर्सचा (Futures) सरासरी दैनिक टर्नओव्हर 20% ने घसरला, जो NSE पेक्षा अधिक अस्थिरता दर्शवतो. जास्त लिक्विडिटी (Liquidity) असलेल्या एक्सचेंजेसकडे व्यापारी वळत आहेत.
पुढील वाटचाल
IT क्षेत्राचे भविष्य काय असेल यावर विश्लेषक विभागलेले आहेत. काही जण Coforge, Sagility आणि IKS Health सारख्या मिड-साईज कंपन्यांकडे त्यांच्या लवचिकतेमुळे (Agility) लक्ष देत आहेत. संरक्षण क्षेत्र सरकारी खर्च आणि निर्यातीमुळे वाढत राहील असा अंदाज आहे, पण जास्त व्हॅल्युएशनवर लक्ष ठेवावे लागेल. बँकिंग क्षेत्रात मात्र IDFC First Bank सारख्या घटनांमुळे नियामक तपासणी वाढण्याची शक्यता आहे. एकूणच, कंपन्यांना नवीन तंत्रज्ञान आणि नियमांनुसार जुळवून घ्यावे लागेल.