भारतातील गोल्ड लोनमध्ये अभूतपूर्व वाढ! ₹4.6 लाख कोटींवर पोहोचले, सोन्याच्या दरांनी गाठला नवा उच्चांक

सोन्याच्या कर्जांमध्ये विक्रमी उसळी

भारताच्या कर्ज बाजारात (Credit Market) एक मोठा बदल दिसून येत आहे. मार्चपर्यंत सोन्याच्या दागिन्यांवर आधारित बँक कर्जांमध्ये पाच पट वाढ होऊन ती ₹4.6 लाख कोटींपर्यंत पोहोचली आहेत. सर्वच कर्ज क्षेत्रांना मागे टाकत ही विक्रमी वाढ दर्शवते की आर्थिक दबावांमध्ये (Economic Pressures) घरगुती गुंतवणूकदार (Households) आपली आर्थिक रणनीती बदलत आहेत.

गोल्ड लोनची धमाकेदार वाढ आणि आर्थिक दरी

रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाच्या (RBI) आकडेवारीनुसार, सोन्यावर आधारित कर्जांमध्ये कमालीची वाढ झाली आहे. दागिन्यांवरील कर्जे दोन वर्षांत जवळपास पाच पटीने वाढून मार्चमध्ये ₹4.6 लाख कोटींवर गेली आहेत. ही वर्ष-दर-वर्ष 123% ची प्रचंड वाढ असून, हे आतापर्यंतचे भारतातील सर्वात वेगाने वाढणारे क्रेडिट क्षेत्र बनले आहे. इतर कोणत्याही सेगमेंटमध्ये इतकी तिहेरी अंकी वाढ (Triple-digit growth) दिसून आलेली नाही. ही वाढ विशेषतः ग्राहक वस्तू (Consumer Durables) आणि निर्यातीशी (Exports) संबंधित कर्जांच्या घसरणीच्या अगदी विरुद्ध आहे. उदाहरणार्थ, ग्राहक टिकाऊ वस्तूंसाठीची कर्जे 5.3% नी कमी होऊन ₹21,962 कोटींवर आली, तर निर्यात क्रेडिट 8.4% नी घटून ₹11,436 कोटींवर पोहोचले. या फरकावरून हे स्पष्ट होते की, एकीकडे घरगुती लोक रोख रकमेसाठी आपल्याकडील सोन्याचा वापर करत आहेत, तर दुसरीकडे आवश्यक नसलेल्या वस्तूंची मागणी आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापार मंदावला आहे.

गोल्ड लोन वाढीमागील प्रमुख कारणे

या धमाकेदार वाढीमागे अनेक प्रमुख कारणे आहेत. सोन्याच्या दरांमध्ये झालेली विक्रमी वाढ हे त्यातील एक महत्त्वाचे कारण आहे. ₹1.55 लाख प्रति 10 ग्रॅम पर्यंत पोहोचलेल्या सोन्याच्या दरांमुळे, कर्जदारांना त्यांच्या सोन्यावर अधिक मोठी रक्कम मिळणे शक्य झाले आहे. यामुळे सोने हे केवळ मूल्य जपण्याचे साधन न राहता, रोख रकमेचा एक सहज उपलब्ध स्रोत बनले आहे. तसेच, सुरक्षित कर्जांना (Secured Loans) मिळणारी पसंतीही स्पष्टपणे दिसून येत आहे. आर्थिक अनिश्चितता, महागाईत वाढ आणि नोकरीची चिंता यामुळे, अनेक व्यक्ती आणि लहान व्यवसाय आता असुरक्षित कर्जांऐवजी (Unsecured Loans) तारण (Collateral) असलेल्या कर्जांना प्राधान्य देत आहेत. गोल्ड लोनमध्ये जलद मंजुरी (Faster Approvals), अनेकदा कमी व्याजदर (Lower Interest Rates) आणि सोपी कागदपत्रे (Simpler Paperwork) यामुळे ते अधिक पसंतीचे ठरत आहेत. संपूर्ण गोल्ड लोन मार्केट मार्च 2026 पर्यंत ₹15 लाख कोटींपर्यंत पोहोचण्याची अपेक्षा आहे, ज्यात बँकांचा वाटा 82% असेल. ही वाढ आणि सुलभता यामुळे गोल्ड लोन आता केवळ आपत्कालीन गरजांसाठी नव्हे, तर खेळत्या भांडवलासाठी (Working Capital) आणि खर्चासाठीही वापरले जात आहेत.

गोल्ड लोनमधील धोके (Risks)

गोल्ड लोनमध्ये झालेली ही वाढ क्रेडिटची उपलब्धता दर्शवत असली, तरी त्यात मोठे धोकेही आहेत. कर्जांची वाढलेली रक्कम आणि एकाच वेळी अनेक गोल्ड लोन घेणारे ग्राहक यामुळे कर्जाचा बोजा (Debt Levels) वाढण्याची आणि डिफॉल्ट (Defaults) होण्याची शक्यता आहे. आकडेवारीनुसार, ₹2.5 लाखांवरील गोल्ड लोन असलेल्या कर्जदारांमध्ये डिफॉल्टची शक्यता सरासरी कर्जदारापेक्षा 2.2 पट अधिक आहे. यावरून असे सूचित होते की, काहींसाठी गोल्ड लोन ही सुनियोजित आर्थिक योजना नसून, अंतिम पर्याय (Last Resort) ठरत आहे. सोन्याच्या दरातील मोठे चढ-उतार (Volatility) देखील या क्षेत्रासाठी अस्थिरता निर्माण करू शकतात; सोन्याच्या दरात मोठी घसरण झाल्यास कर्ज वाढीवर, कर्ज देणाऱ्यांच्या नफ्यावर आणि कर्जाच्या गुणवत्तेवर परिणाम होऊ शकतो.

गोल्ड लोनचे भविष्य (Outlook)

सोन्याच्या दरातील वाढ आणि सुरक्षित कर्जांना मिळणारी पसंती यामुळे अल्पावधीत (Short Term) गोल्ड लोनची वाढ सुरूच राहण्याची अपेक्षा विश्लेषकांना आहे. तथापि, कर्जदारांवरील वाढता कर्जाचा बोजा आणि सोन्याच्या दरातील अस्थिरता ही सततची आव्हाने राहतील. ही संपूर्ण परिस्थिती दर्शवते की, अनेक ग्राहक वस्तूंची मागणी कमी असतानाही, घरगुती ग्राहक त्यांच्याकडील ठोस मालमत्तेतून (Tangible Assets) रोख रक्कम मिळवण्यास प्राधान्य देत आहेत.