भारतातील आर्थिक वाढीला आणि पायाभूत सुविधांच्या (infrastructure) विकासाला गती देण्यासाठी कंपन्या, राज्य सरकारे आणि बँका डेट मार्केटमध्ये (debt market) मोठ्या प्रमाणावर सक्रिय झाल्या आहेत. बॉण्ड आणि नॉन-कन्व्हर्टिबल डिबेंचर (NCD) इश्यूद्वारे विक्रमी कर्ज उभारणी सुरू आहे, जी देशाच्या आर्थिक धोरणाचा एक महत्त्वाचा भाग बनली आहे.
राज्य सरकारांची निधी उभारणी
सध्याच्या आकडेवारीनुसार, 14 राज्य सरकारांनी एकत्रितपणे बॉण्ड ऑक्शन्सद्वारे सुमारे ₹380 अब्ज उभारले आहेत. राज्य सरकारांकडून होणारी ही सततची कर्ज उभारणी त्यांच्या महत्त्वाकांक्षी पायाभूत सुविधा प्रकल्पांना निधी देण्यासाठी आणि राज्यांचा खर्च भागवण्यासाठी सुरू असल्याचे दिसते. सध्या 10-वर्षांच्या स्टेट डेव्हलपमेंट लोन (SDL) यील्ड्स सुमारे 7.2% च्या आसपास आहेत, जे सरकारी कर्जाचा खर्च दर्शवतात. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) यावर लक्ष ठेवून आहे.
कॉर्पोरेट क्षेत्रातील भांडवल उभारणी
कॉर्पोरेट क्षेत्रातही भांडवलाची मागणी प्रचंड आहे. Poonawalla Fincorp सुमारे ₹5 अब्ज 10-वर्षांच्या बॉण्ड्सद्वारे उभारणार आहे, जेणेकरून त्यांची बॅलन्स शीट मजबूत होईल. Veritas Finance देखील ₹2 अब्ज चार-वर्षांच्या बॉण्ड्ससाठी बाजारात आहे. सरकारी कंपन्यांमध्ये, NHPC सुमारे ₹20 अब्ज उभारण्याची योजना आखत आहे, तर REC Ltd. ने ₹1.5 ट्रिलियन मूल्याची मल्टी-ट्रान्श NCD इश्यू आणण्याची घोषणा केली आहे. या मोठ्या कॉर्पोरेट फायनान्सिंगच्या वेळी, A-रेटेड कॉर्पोरेट बॉण्ड्स सुमारे 7.8% यील्ड देत आहेत, जे सरकारी बॉण्ड्सपेक्षा थोडे जास्त आहेत. REC Ltd. चे मार्केट कॅप अंदाजे ₹45,000 कोटी असून P/E रेशो 18x आहे, तर NHPC चा मार्केट कॅप सुमारे ₹50,000 कोटी आणि P/E 22x आहे.
औद्योगिक आणि रिअल इस्टेट क्षेत्रातील तेजी
औद्योगिक आणि रिअल इस्टेट क्षेत्रातील प्रमुख कंपन्याही मोठ्या प्रमाणावर भांडवल उभारणी करत आहेत. JSW Steel ₹50 अब्ज NCDs द्वारे उभारणार आहे, जे त्यांच्या भांडवल-केंद्रित (capital-intensive) कामांसाठी महत्त्वाचे आहे; कंपनीचे मार्केट कॅप अंदाजे ₹2.5 लाख कोटी आणि P/E 12x आहे. Prestige Estates ₹20 अब्ज NCD इश्यू आणणार आहे, जे त्यांच्या नवीन प्रकल्पांना पाठिंबा देईल. या कंपनीचे मार्केट कॅप सुमारे ₹25,000 कोटी आणि P/E 30x आहे. Torrent Pharma देखील ₹30 अब्ज NCDs द्वारे उभारण्याच्या तयारीत आहे. या कंपन्यांच्या मार्केट कॅप्स साधारणपणे ₹40,000 कोटी च्या आसपास आहेत आणि P/E रेशो 25x च्या जवळ आहेत. हे इश्यू विस्तारासाठी कर्जावर अवलंबून असल्याचे दर्शवतात.
बँकिंग क्षेत्राची रणनीती आणि पुढील दिशा
वित्तीय संस्था या डेट मार्केटमधील हालचालींमध्ये मोठे योगदान देत आहेत. Axis Bank ₹350 अब्ज डेट मार्केटमधून उभारण्याचा मानस आहे, ज्यामुळे त्यांची भांडवली स्थिती मजबूत होईल आणि कर्ज वाढीला पाठिंबा मिळेल. Bank of Maharashtra FY25-26 साठी ₹100 अब्ज इन्फ्रास्ट्रक्चर बॉण्ड्सद्वारे उभारणार आहे. ही व्यापक कर्ज उभारणी अशा वेळी होत आहे जेव्हा रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) आपली धोरण दर (policy rates) स्थिर ठेवून महागाई नियंत्रणावर लक्ष केंद्रित करत आहे, पण त्याच वेळी विकासालाही पाठिंबा देत आहे. भारतीय रुपयाची (Indian Rupee) स्थिती स्थिर ते किंचित घसरणारी (stable to slightly depreciating) आहे. विश्लेषकांच्या मते, भारताच्या पायाभूत सुविधा आणि विकास उद्दिष्टांसाठी ही कर्ज उभारणी अत्यंत महत्त्वाची असली तरी, एवढ्या मोठ्या प्रमाणात उभारणीमुळे मार्केटमधील लिक्विडिटी (liquidity) शोषली जाऊ शकते. यामुळे क्रेडिट स्प्रेड्स (credit spreads) वाढू शकतात आणि बाजारात अस्थिरता येऊ शकते, विशेषतः जर जागतिक व्याजदर (global interest rates) उच्च राहिले किंवा देशांतर्गत महागाई नियंत्रणात आली नाही.