मजबूत ग्राहक मागणीत भारतातील क्रेडिट कार्ड खर्चात १३.५% वाढ

१. निर्बाध जोडणी
क्रेडिट कार्ड खर्चाची ही मजबूत कामगिरी भारतातील ग्राहक मागणीच्या लवचिकतेचे मोठे चित्र दर्शवते, जरी आर्थिक निर्देशक सातत्यपूर्ण वाढीकडे निर्देश करत असले तरी. पेमेंट प्राधान्यांमध्ये झालेला बदल, जिथे क्रेडिट कार्ड उच्च-मूल्याच्या व्यवहारांमध्ये आणि ऑनलाइन खरेदीमध्ये मोठा हिस्सा मिळवत आहेत, हे एका परिपक्व वित्तीय परिसंस्थेचे लक्षण आहे. बँका धोरणात्मक ग्राहक संपादन आणि मूल्य-आधारित प्रतिबद्धतेवर लक्ष केंद्रित करून जुळवून घेत आहेत.

मुख्य उत्प्रेरक: खर्चातील वेग

आर्थिक वर्ष २०२६ च्या एप्रिल-डिसेंबर या काळात क्रेडिट कार्डांवरील खर्च वार्षिक १३.५७% नी वाढून १७.६५ लाख कोटी रुपये झाला, जो मागील वर्षीच्या १५.५४ लाख कोटी रुपयांपेक्षा लक्षणीय वाढ आहे. डिसेंबर २०२५ मध्ये हा वाढीचा कल विशेषतः वाढला, जिथे खर्च वार्षिक ९.०४% नी वाढून २.०५ लाख कोटी रुपये झाला, जो २०२५ मध्ये २ लाख कोटी रुपयांचा आकडा ओलांडण्याचा चौथा प्रसंग होता. प्रणालीतील सक्रिय क्रेडिट कार्डांची एकूण संख्या डिसेंबर २०२५ च्या अखेरीस वार्षिक ७.१४% नी वाढून ११५.७८ दशलक्ष झाली [cite: Original News].

विश्लेषणात्मक सखोल अभ्यास: क्षेत्रांतील बदल आणि जारीकर्त्यांची कामगिरी

क्रेडिट कार्ड विभागाची ताकद अनेक घटकांचे संयोजन आहे, ज्यात बँकांनी उच्च-मूल्य, कमी-डिफॉल्ट असलेल्या ग्राहकांवर लक्ष केंद्रित करण्यासाठी केलेले धोरणात्मक समायोजन, मागील वर्षीच्या जारी करण्याच्या पुनर्रचनांमधील एक बदल यांचा समावेश आहे. CareEdge Ratings चे सौरभ भालerao यांनी नमूद केले की ऑक्टोबरनंतर GST मध्ये झालेली कपात आणि चालू असलेला सणासुदीचा खर्च या सुधारित कामगिरीत महत्त्वपूर्ण योगदान दिले [cite: Original News]. त्याचबरोबर, पॉइंट-ऑफ-सेल (PoS) व्यवहार एप्रिल-डिसेंबर FY26 या काळात वार्षिक १२.०१% नी वाढून ६.६३ लाख कोटी रुपये झाले, तर ई-कॉमर्स खर्चात १४.३८% वाढ होऊन तो ११.०३ लाख कोटी रुपये झाला [cite: Original News].

प्रमुख क्रेडिट कार्ड जारीकर्त्यांनीही tương ứng वाढ नोंदवली आहे. HDFC बँकेचा क्रेडिट कार्ड खर्च डिसेंबरमध्ये मागील वर्षाच्या तुलनेत वाढून ५७,२३५.५० कोटी रुपये झाला. SBI कार्ड्सने खर्चात ४१.४% ची लक्षणीय वार्षिक वाढ नोंदवली, जी ३९,८९२.८५ कोटी रुपयांपर्यंत पोहोचली. ICICI बँकेने ५.३% वाढ नोंदवून ३६,८७१.४६ कोटी रुपये केले, तर Axis बँकेने ७.१३% वाढ नोंदवून २३,१८१.७२ कोटी रुपये केले [cite: Original News].

२०१९ ते २०२४ या काळात क्रेडिट कार्ड व्यवहारांचे प्रमाण दुप्पट आणि मूल्य अंदाजे तिप्पट झाले असताना, याच काळात डेबिट कार्ड व्यवहारांचे प्रमाण आणि मूल्य दोन्ही कमी झाले आहेत. क्रेडिट कार्ड ऑनलाइन खरेदी आणि क्रेडिट ऍक्सेससाठी अधिकाधिक वापरले जात आहेत, जिथे खाजगी क्षेत्रातील बँका क्रेडिट कार्डांच्या थकित बाजारपेठेत वर्चस्व गाजवत आहेत. UPI-लिंक्ड क्रेडिट कार्डांचा उदय आणि RuPay चा वाढता वाटा देखील ग्राहकांच्या बदलत्या वर्तणुकीला अधोरेखित करतो, ज्यामुळे दैनंदिन डिजिटल व्यवहारांमध्ये क्रेडिट समाकलित होत आहे.

भारतीय अर्थव्यवस्थेची आर्थिक वर्ष २०२५-२६ साठी ७.५% ते ७.८% दरम्यान मजबूत वाढ अपेक्षित आहे. हा आर्थिक आशावाद ग्राहक भावनांमध्ये प्रतिबिंबित होतो, जिथे महत्त्वपूर्ण संख्येने कुटुंबे आगामी महिन्यांत अधिक खर्च करण्याची अपेक्षा करत आहेत. क्रेडिट कार्ड जारीकर्त्यांसह वित्तीय क्षेत्र या मागणीमुळे लाभान्वित होत आहे, तरीही नियामक बदल, जसे की असुरक्षित कर्जांसाठीच्या भार वजनातील बदल, कर्जदात्यांकडून अधिक विचारपूर्वक दृष्टिकोन घेण्यास प्रवृत्त करत आहेत.

भविष्यातील दृष्टीकोन: स्थिर गती

IDBI Capital मधील विश्लेषकांना अपेक्षा आहे की सणासुदीच्या उर्वरित मागणी आणि स्थिर ग्राहक ट्रेंडमुळे खर्चाचा वेग स्थिर राहील. वार्षिक वाढ जरी मध्यम असली तरी, वाढते प्रमाण आणि सातत्यपूर्ण कार्डांची भर अंतर्निहित मागणी दर्शवते. बँकांकडून विचारपूर्वक वाढ, शुल्क उत्पन्न निर्मिती आणि आक्रमक ग्राहक संपादनाऐवजी कार्ड सक्रियतेला प्राधान्य देण्याची अपेक्षा आहे, ज्यात उच्च-मूल्य, कमी-डिफॉल्ट असलेल्या ग्राहक विभागांवर लक्ष केंद्रित केले जाईल [cite: Original News]. डिसेंबर २०२५ पर्यंत HDFC बँक कार्ड जारी करण्यामध्ये २.५.७९ दशलक्ष कार्डांसह आघाडीवर आहे, त्यानंतर SBI कार्ड (२१.८१ दशलक्ष), ICICI बँक (१८.६५ दशलक्ष) आणि Axis बँक (१५.६५ दशलक्ष) आहेत [cite: Original News]. या प्रमुख बँकांची बाजार भांडवल Axis बँकेच्या ₹३.९१ ट्रिलियन पासून HDFC बँकेच्या ₹१४.२५ ट्रिलियन पेक्षा जास्त आहे, ज्यात P/E गुणोत्तर १५x ते ३८x दरम्यान बदलते, जे विविध मूल्यांकनांना दर्शवते.