भारतीय बँकिंग: कंपन्यांच्या जोरावर स्थिरता, पण MSME आणि रिटेल कर्जांवर वाढता धोका!

कॉर्पोरेट क्षेत्राची मजबूत ढाल

मार्च 2027 पर्यंत एकूण एनपीए (2.0-2.2%) दरम्यान राहण्याचा अंदाज असताना, भारतीय बँकिंग क्षेत्राची एकूण स्थिरता मोठ्या प्रमाणात कॉर्पोरेट क्षेत्राच्या मजबूत आर्थिक स्थितीमुळे टिकून आहे. कंपन्यांची सुधारलेली आर्थिक स्थिती, कमी झालेले कर्ज (गियरिंग 0.53x) आणि वाढलेले इंटरेस्ट कव्हरेज ( 5.2x ) हे बाह्य धोक्यांपासून एक महत्त्वाचे कवच (buffer) प्रदान करत आहे. कॉर्पोरेट क्रेडिट सेगमेंट, जो एकूण बँक कर्जाच्या 36% आहे, तिथे मार्च 2027 पर्यंत एनपीए 1.2-1.3% स्थिर ठेवण्याची अपेक्षा आहे. पश्चिम आशियातील संघर्षाचा परिणाम मर्यादित राहण्याची शक्यता आहे, कारण 7% पेक्षा कमी रेटेड कॉर्पोरेट डेटवर याचा मध्यम परिणाम होण्याची शक्यता आहे.

MSME कर्जांवर वाढता दबाव

कॉर्पोरेट क्षेत्राची स्थिरता इतर विभागांमधील वाढती चिंता लपवत आहे. बँक क्रेडिटच्या 19% असलेल्या MSME सेगमेंटमध्ये चिंतेचे वातावरण आहे. Crisil च्या अंदाजानुसार, या आर्थिक वर्षात MSME कर्जांचे एनपीए 3.2% वरून वाढून 3.4-3.6% पर्यंत जाऊ शकतात. भू-राजकीय घटनांमुळे पुरवठा साखळीतील व्यत्यय आणि वाढता कच्च्या मालाचा खर्च या उद्योगांवर ताण टाकत आहेत, ज्यांची आर्थिक क्षमता मर्यादित आहे. विशेषतः, गेल्या तीन वर्षांतील MSME कर्जांची जलद वाढ (20% CAGR) भविष्यात एनपीए वाढीचे संकेत देत आहे.

रिटेल कर्ज: असुरक्षित कर्जांची वाढ

बँक क्रेडिटच्या 33% असलेल्या रिटेल कर्जांचे एनपीए या आर्थिक वर्षात सुमारे 1.1-1.3% राहण्याचा अंदाज आहे. गृहकर्जांची मालमत्ता गुणवत्ता (asset quality) चांगली आहे. मात्र, रिटेल कर्जांपैकी एक चतुर्थांशाहून अधिक असलेला असुरक्षित कर्जांचा भाग (unsecured lending portion) लक्ष ठेवण्यासारखा आहे. नवीन कर्जांमध्ये सुधारणा दिसत असली तरी, वैयक्तिक कर्ज (personal loans) आणि सूक्ष्म वित्त (microfinance) मध्ये सुरुवातीचे डिफॉल्ट (early defaults) वाढत आहेत. S&P Global Ratings च्या मते, FY26 पर्यंत असुरक्षित रिटेल क्रेडिटमध्ये एनपीए निर्मिती शिखरावर पोहोचेल. त्यामुळे, रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाने (RBI) अशा कर्जांवर नियम कडक केले आहेत.

कृषी क्षेत्र: हवामानावर लक्ष

क्रेडिटच्या 12% असलेल्या कृषी पोर्टफोलिओवर हवामानाचा परिणाम होऊ शकतो. कमी मान्सूनचा अंदाज पाहता, या सेगमेंटवर बारकाईने लक्ष ठेवणे आवश्यक आहे.

व्यापक अर्थव्यवस्था आणि विभागांमधील तफावत

Crisil आणि Moody's सारख्या रेटिंग एजन्सी आर्थिक वाढीमुळे एकूण एनपीए स्थिर (2.0-2.5% पुढील 12-18 महिन्यांत) राहण्याचा अंदाज व्यक्त करत असल्या तरी, मॅक्रोइकॉनॉमिक धोके कायम आहेत. पश्चिम आशियातील संघर्षामुळे जीडीपी वाढ 7.1% पर्यंत कमी होऊ शकते आणि महागाई वाढू शकते. 2018 पूर्वीच्या कॉर्पोरेट अडचणींमुळे वाढलेल्या एनपीएच्या तुलनेत, सध्याची परिस्थिती कॉर्पोरेट क्षेत्राच्या मजबूत बॅलन्स शीट्समुळे वेगळी आहे.

स्थिरतेमागील प्रमुख धोके

एकूण स्थिरतेपलीकडे, MSME क्षेत्रातील वाढते एनपीए, भू-राजकीय तणाव आणि कर्जांची वाढलेली मुदत यांसारखे धोके स्पष्ट दिसत आहेत. असुरक्षित रिटेल कर्जांमध्ये डिफॉल्ट वाढत आहेत आणि FY26 पर्यंत एनपीए शिखरावर पोहोचण्याचा अंदाज आहे. खासगी बँका या विभागात जास्त जोखमीवर आहेत. हवामानामुळे कृषी क्षेत्राची असुरक्षितता ही आणखी एक जोखीम आहे.

पुढील वाटचाल: क्षेत्राचा अंदाज

पश्चिम आशियाई संघर्षाचा कालावधी आणि सरकारी उपाययोजनांवर अवलंबून, Crisil मार्च 2027 पर्यंत एनपीए ट्रेंड स्थिर राहण्याचा अंदाज आहे. कॉर्पोरेटची कामगिरी, MSME साठी सहाय्यक कार्यक्रम आणि रिटेल कर्जांचे स्थिरीकरण महत्त्वाचे ठरेल. रेटिंग एजन्सी सामान्यतः स्थिर दृष्टिकोन (outlook) व्यक्त करत आहेत, परंतु विभागांमधील मालमत्ता गुणवत्तेतील (asset quality) भिन्नता पाहता, धोका व्यवस्थापनावर लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक आहे.