IMF च्या ऑक्टोबर २०२६ च्या अहवालाने जागतिक अर्थव्यवस्थेसाठी धोक्याची घंटा वाजवली आहे. AI मार्केटमधील बबल आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रातील अति-गुंतवणुकीमुळे जगातील **११०** बँकांसमोर मोठे संकट निर्माण झाले आहे.
जागतिक बँकिंग क्षेत्रावर संकट
इंटरनॅशनल मॉनेटरी फंड (IMF) ने त्यांच्या ताज्या 'ग्लोबल फायनान्शिअल स्टॅबिलिटी रिपोर्ट'मध्ये गंभीर निरीक्षणे नोंदवली आहेत. १३ ऑक्टोबर २०२६ रोजी प्रसिद्ध झालेल्या या अहवालानुसार, कमकुवत कॅपिटल बफर असलेल्या बँकांकडील जागतिक मालमत्तेचा वाटा गेल्या एका वर्षात १८% वरून २२% वर पोहोचला आहे. जगभरातील सुमारे ११० बँका आर्थिक धक्क्यांना तोंड देण्यास सध्या सक्षम नसल्याचे दिसत आहे.
AI मधील 'सर्क्युलर फायनान्सिंग'चा धोका
IMF ने AI क्षेत्रात सुरू असलेल्या 'सर्क्युलर फायनान्सिंग'बद्दल (Circular Financing) चिंता व्यक्त केली आहे. मोठ्या टेक कंपन्या आणि लहान AI स्टार्टअप्समध्ये एकमेकांना निधी पुरवण्याच्या अशा व्यवहारांची एकूण किंमत गेल्या तीन वर्षांत $३०० अब्ज इतकी झाली आहे. यामुळे कंपन्यांचे व्हॅल्युएशन तर वाढले आहे, पण त्यामागे ठोस नफा (Profitability) नसल्याचे चित्र आहे.
गुंतवणुकीचे केंद्रीकरण आणि भारतीय गुंतवणूकदारांवरील परिणाम
अमेरिकेतील 'मॅग्निसेंट सेव्हन' टेक कंपन्या आता S&P ५०० इंडेक्सच्या ३५% पेक्षा जास्त भागाचे प्रतिनिधित्व करतात. ही एकाग्रता धोकादायक ठरू शकते. भारतीय गुंतवणूकदारांसाठी चिंतेची बाब म्हणजे, जर जागतिक स्तरावर भीतीचे वातावरण निर्माण झाले, तर परदेशी गुंतवणूकदार (FII) इमर्जिंग मार्केटमधून पैसे काढून घेतात, ज्याचा फटका भारतीय बाजाराला बसू शकतो. तसेच, जागतिक टेक कंपन्यांनी खर्च कमी केल्यास त्याचा थेट परिणाम भारतीय आयटी कंपन्यांच्या मार्जिनवर आणि महसुलावर होऊ शकतो.
इतर धोके आणि पुढील वाटचाल
सरकारी बाँड यील्डमध्ये होणारी वाढ आणि AI द्वारे होणारे सायबर हल्ले हे देखील मोठे धोके आहेत. सध्याची परिस्थिती पाहता, गुंतवणूकदारांनी मोठ्या जागतिक टेक कंपन्यांचे आगामी रिझल्ट्स बारकाईने तपासणे गरजेचे आहे. AI मधील गुंतवणूक प्रत्यक्षात नफ्यात रूपांतरित होतेय की नाही, हे पाहणे गुंतवणूकदारांच्या फायद्याचे ठरेल.