आंतरराष्ट्रीय वित्तीय सेवा केंद्र प्राधिकरण (IFSCA) गिफ्ट सिटीमधील गुंतवणूकदारांसाठी एक युनिक KYC ओळख क्रमांक (Unique KYC Identification Number) सादर करण्याच्या तयारीत आहे. यामुळे ग्राहकांना वेगवेगळ्या वित्तीय संस्थांमध्ये एकाच व्हेरिफाईड क्रेडेन्शियल्सचा वापर करता येईल.
काय घडले?
आंतरराष्ट्रीय वित्तीय सेवा केंद्र प्राधिकरण (IFSCA) ने गिफ्ट सिटीमध्ये (GIFT City) व्यवहार करणाऱ्या सर्व गुंतवणूकदारांसाठी एक युनिक क्लायंट आयडेंटिफिकेशन नंबर (Unique Client Identification Number) प्रस्तावित करणारा मसुदा (Draft Proposal) जारी केला आहे.
या नवीन प्रस्तावानुसार, प्रत्येक ग्राहकाला KYC रजिस्ट्रेशन एजन्सीज (KRAs) द्वारे व्यवस्थापित केलेला एक युनिक ओळख क्रमांक मिळेल. या क्रमांकामुळे गुंतवणूकदार गिफ्ट-IFSC मधील विविध नियामक संस्थांमध्ये (Regulated Entities) पुन्हा पुन्हा संपूर्ण KYC प्रक्रिया न करता सहजपणे खाते उघडू शकतील.
सध्या, नियामक संस्था आणि इतर भागधारकांकडून या मसुद्यावर 16 जुलै 2026 पर्यंत अभिप्राय मागवण्यात येत आहेत. या उपक्रमामुळे गिफ्ट सिटीमधील व्यवसायांना नवीन वित्तीय संबंध सुरू करताना लागणारा वेळ आणि प्रशासकीय भार कमी होण्यास मदत होईल.
गुंतवणूकदारांसाठी हे का महत्त्वाचे?
गिफ्ट सिटीमध्ये व्यवसाय करणाऱ्या गुंतवणूकदारांसाठी आणि कंपन्यांसाठी, हा प्रस्ताव वारंवार लागणाऱ्या कागदपत्रांच्या समस्येवर तोडगा काढणारा आहे. सध्या, गुंतवणूकदारांना वेगवेगळ्या वित्तीय संस्थांमध्ये खाते उघडताना अनेकदा तीच ओळख पडताळणी प्रक्रिया पुन्हा करावी लागते.
एका केंद्रीकृत प्रणालीद्वारे युनिक ओळख क्रमांक तयार केल्याने, ऑनबोर्डिंग प्रक्रिया खूप वेगवान आणि कार्यक्षम होईल. 'ईज ऑफ डुईंग बिझनेस' (Ease of Doing Business) या गिफ्ट सिटीच्या मुख्य उद्दिष्टाला हे बळ देईल आणि जागतिक वित्तीय केंद्रांशी स्पर्धा करण्यास मदत करेल. यामुळे वित्तीय संस्था आणि त्यांचे ग्राहक दोघांसाठीही ऑपरेशनल खर्च कमी होण्याची शक्यता आहे.
नियमावलीचे वेळापत्रक
प्रस्तावित मसुद्यात नियामक संस्थांना (Regulated Entities) KRAs सोबत त्यांच्या सिस्टीम एकत्रित (Integrate) करण्यासाठी एक स्पष्ट वेळापत्रक दिले आहे. एकदा नियमावली अधिकृतपणे जारी झाल्यानंतर, संस्थांना अनुपालन (Compliance) करण्यासाठी दोन महिने मिळतील. अंमलबजावणीसाठी दोन प्रमुख अंतिम मुदती (Deadlines) प्रस्तावित आहेत:
- 1 सप्टेंबर 2026 पासून नवीन ग्राहकांसाठी KYC तपशील संबंधित संस्थांनी KRA सिस्टीममध्ये अपलोड करणे बंधनकारक असेल.
- 30 ऑक्टोबर 2026 पर्यंत विद्यमान ग्राहक रेकॉर्ड्स (Existing Client Records) अपडेट करणे आवश्यक असेल.
व्यवसायाचा मोठा संदर्भ
हा प्रस्ताव IFSCA (KYC Registration Agency) Regulations, 2025 च्या अनुषंगाने आहे, जे IFSC मध्ये ओळख पडताळणी प्रमाणित करण्यासाठी लागू केले गेले होते. सध्याच्या नियमावलीनुसार, नवीन प्रस्ताव हा नियामक संस्था आणि केंद्रीय एजन्सीज यांच्यातील व्यावहारिक एकत्रीकरण (Practical Integration) आणि तांत्रिक जोडणीवर (Technical Connection) अधिक लक्ष केंद्रित करतो.
गिफ्ट सिटीमध्ये कार्यरत असलेल्या ब्रोकर्स, फंड मॅनेजर्स आणि बँकांसारख्या नियामक संस्थांना त्यांच्या अंतर्गत सिस्टीम्स KRA प्लॅटफॉर्मशी सुसंगत (Compatible) असल्याची खात्री करावी लागेल. यासाठी सुरुवातीला तंत्रज्ञान आणि प्रक्रियेत गुंतवणूक करावी लागेल, परंतु दीर्घकालीन फायदा ग्राहक फाइल्स व्यवस्थापित करण्यासाठी लागणारा मनुष्यबळ आणि कागदपत्रे कमी होण्यात होईल.
गुंतवणूकदारांनी काय तपासावे?
पुढील टप्प्यात 16 जुलै 2026 रोजी होणारी सल्लामसलत प्रक्रिया (Consultation Process) पूर्ण होणे महत्त्वाचे आहे. IFSC मधील गुंतवणूकदारांनी आणि व्यवसाय मालकांनी IFSCA द्वारे जारी केल्या जाणाऱ्या अंतिम नियमावलीवर लक्ष ठेवावे. यात सार्वजनिक अभिप्रायानंतर होणारे बदल आणि अनिवार्य आवश्यकता निश्चित केल्या जातील.
सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, कंपन्यांना सप्टेंबर आणि ऑक्टोबर 2026 च्या अंतिम मुदतीपूर्वी त्यांच्या अनुपालन प्रणाली (Compliance Systems) सज्ज कराव्या लागतील. त्यामुळे अंमलबजावणीच्या अंतिम वेळापत्रकावर लक्ष ठेवणे आवश्यक असेल.