HDFC Bank: गव्हर्नन्सचा पेच आणि पुनर्रचनेचे आव्हान
HDFC Bank सध्या मोठ्या दबावाखाली आहे. बँकेचे अर्धवेळ चेअरमन (Part-time Chairman) अतनु चक्रवर्ती (Atanu Chakraborty) यांनी मार्च 2026 मध्ये राजीनामा दिला. त्यांनी काही कार्यपद्धती त्यांच्या वैयक्तिक मूल्यांशी जुळत नसल्याचे कारण दिले. या बातमीमुळे बाजारात मोठी उलथापालथ झाली. मार्च महिन्यात बँकेचा शेअर 14% पेक्षा जास्त घसरला आणि मार्केट कॅपिटलायझेशनमध्ये (Market Capitalisation) तब्बल ₹1.34 ट्रिलियनचे नुकसान झाले.
रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) ने केकी मिस्त्री (Keki Mistry) यांची अंतरिम चेअरमन म्हणून नियुक्ती केली आहे. आरबीआयने स्पष्ट केले आहे की बँकेचे आर्थिक आकडे (Financials) मजबूत आहेत आणि व्यवस्थापन (Management) सक्षम आहे. तरीही, बाह्य लॉ फर्म्स (External Law Firms) या आरोपांची चौकशी करत आहेत. या गव्हर्नन्स अनिश्चिततेमुळे (Governance Uncertainty) Macquarie सारख्या काही विश्लेषकांनी HDFC Bank ला त्यांच्या 'Buy' लिस्ट मधून काढून टाकले आहे. Jefferies ने मात्र 64% अपसाईडची शक्यता (Potential Upside) पाहून ₹1,240 च्या टार्गेट प्राईससह (Target Price) 'Buy' रेटिंग कायम ठेवली आहे. एकंदरीत, वाढलेल्या जोखमीमुळे (Perceived Risk) अनेक विश्लेषक आता HDFC Bank ला 'Reduce' रेट करत आहेत. बँकेचे मार्केट व्हॅल्यू ₹11.26 ते ₹13.01 लाख कोटी दरम्यान आहे, जी 14.55 ते 17.7 च्या प्राइस-टू-अर्निंग (P/E) रेशोवर ट्रेड करत आहे. हे डिस्काउंट (Discounts) गव्हर्नन्सच्या चिंतांमुळे (Governance Concerns) आहेत. सीईओ (CEO) सशिधर जगदीशन (Sashidhar Jagdishan) यांच्या कार्यकाळाचा विस्तार (Term Extension) हा बोर्डासाठी एक महत्त्वाचा निर्णय असेल, कारण त्यांचा सध्याचा कार्यकाळ ऑक्टोबर 2026 मध्ये संपत आहे.
मर्जरचा ताण आणि उच्च लोन-टू-डिपॉझिट रेशो (LDR)
एप्रिल 2023 मध्ये HDFC Ltd. सोबत झालेला मर्जर अजूनही ऑपरेशनल (Operational) आणि फायनान्शियल (Financial) दबाव निर्माण करत आहे. एकत्रीकरणामुळे (Integration) नेट इंटरेस्ट मार्जिन (NIMs) लक्षणीयरीत्या कमी झाले आहेत, जे मर्जरपूर्वी सुमारे 4.1% होते आणि Q3 FY26 मध्ये ते 3.35% पर्यंत खाली आले. याहून अधिक चिंताजनक बाब म्हणजे, लोन-टू-डिपॉझिट रेशो (LDR) तब्बल 100% च्या जवळ पोहोचला आहे. हे FY26 साठी व्यवस्थापनाने दिलेल्या 90-96% आणि FY27 पर्यंत 85-90% च्या मार्गदर्शनापेक्षा खूप जास्त आहे. HDFC Bank चा मर्जरपूर्व LDR 86-87% होता, त्या तुलनेत हा मोठा वाढ आहे. हा उच्च रेशो संभाव्य लिक्विडिटी (Liquidity) आव्हाने दर्शवतो, कारण बहुतेक ठेवी कर्जासाठी वापरल्या जात आहेत. बँकेचा CASA (Current Account Savings Account) रेशो सुद्धा मर्जरपूर्वीच्या 42.5% वरून 33.6% पर्यंत घसरला आहे. तज्ञांच्या मते, मोठ्या मर्जरचे पूर्ण फायदे मिळण्यास तीन ते चार वर्षे लागतात, ज्यामुळे HDFC Bank एका गुंतागुंतीच्या 'पुनर्रचना' (Re-building) फेजमध्ये आहे.
ICICI Bank: दमदार कामगिरी आणि 'सस्टेनन्स'ची कथा
याउलट, ICICI Bank एका स्थिर ऑपरेटिंग वातावरणाचा (Operating Environment) आणि स्पष्ट धोरणाचा (Clear Strategy) फायदा घेत 'सस्टेनन्स' (Sustenance) ची कहाणी सांगत आहे. सध्या ICICI Bank चे व्हॅल्युएशन (Valuation) HDFC Bank पेक्षा 10-15% जास्त आहे. विश्लेषक (Analysts) जास्त मल्टीपल्स (Multiples) देत आहेत; उदाहरणार्थ, ICICI Bank साठी FY28 च्या अंदाजित कमाईवर 1.8 पट मल्टीपल, तर HDFC Bank साठी 1.5 पट मल्टीपल आहे.
ICICI Bank सातत्याने चांगली असेट क्वालिटी (Asset Quality) दर्शवत आहे. सप्टेंबर 2025 पर्यंत तिचा ग्रॉस एनपीए (GNPA) रेशो 1.58% आणि नेट एनपीए (Net NPA) 0.39% होता. याच काळात HDFC Bank चा GNPA 1.24% आणि NNPA 0.42% होता.
ICICI Bank अधिक मजबूत प्रॉफिटॅबिलिटी (Profitability) देखील दाखवते. Q4 FY25 मध्ये तिचा रिटर्न ऑन इक्विटी (ROE) 17.9% आणि रिटर्न ऑन असेट्स (ROA) 2.52% होता, जो HDFC Bank च्या 14.4% ROE आणि 1.94% ROA पेक्षा जास्त आहे.
Q2 FY26 मध्ये तिचा नेट इंटरेस्ट मार्जिन (NIM) 4.30% वर स्थिर राहिला, ज्याला निरोगी CASA बेस (Healthy CASA Base) आणि ठेवींच्या किमतीचे (Deposit Pricing) योग्य व्यवस्थापन कारणीभूत ठरले, जे HDFC Bank च्या घटलेल्या मार्जिनपेक्षा वेगळे आहे. ICICI Bank चे मार्केट व्हॅल्यू सुमारे ₹8.63 लाख कोटी आहे, ज्याचा P/E रेशो सुमारे 16.3 आहे.
मुख्य आव्हाने: अंमलबजावणीचा धोका आणि विश्वास पुन्हा मिळवणे
HDFC Bank समोरील मुख्य आव्हान तिच्या रिकव्हरी प्लॅनच्या (Recovery Plan) अंमलबजावणीतील धोका (Execution Risk) आहे. गव्हर्नन्स समस्यांनंतर (Governance Issues) गुंतवणूकदारांचा विश्वास (Investor Confidence) परत मिळवणे ही एक दीर्घ प्रक्रिया असेल, जी सामान्य अल्पकालीन व्यत्ययांपेक्षा 12-24 महिने जास्त काळ चालू शकते. बँकेला आपला LDR प्रभावीपणे कमी करण्यासाठी ठेवी मोठ्या प्रमाणात वाढवाव्या लागतील – यासाठी तिच्या ताळेबंद (Balance Sheet) आकारावर 18-19% वाढ आवश्यक आहे. हे काम आणखी कठीण होते कारण सेक्टरमध्ये क्रेडिट ग्रोथ (13.9% वर्षा-दर-वर्षा) च्या तुलनेत डिपॉझिट ग्रोथ (Deposit Growth) कमी आहे (मार्च 15, 2026 पर्यंत 10.8% वर्षा-दर-वर्षा).
याव्यतिरिक्त, AT1 बॉण्ड्सच्या (AT1 Bonds) गैर-विक्री (Mis-selling) संबंधी चालू असलेली चौकशी, ज्यामुळे तीन वरिष्ठ अधिकाऱ्यांना काढून टाकण्यात आले आणि दुबई शाखेच्या (Dubai Branch) कामकाजावरची चौकशी, हे सर्व बँकेच्या प्रतिष्ठेसाठी (Reputational Risk) अतिरिक्त धोका निर्माण करते. जिथे ICICI Bank 'सस्टेनन्स' मोडमध्ये आहे, तिथे HDFC Bank ला या व्यापक समस्यांमध्ये ऑपरेशनल कार्यक्षमतेची (Operational Efficiency) आणि बाजारातील विश्वासाची (Market Trust) 'पुनर्रचना' (Re-building) करण्याचे कठीण काम करावे लागेल.
विश्लेषकांची मते आणि पुढील वाटचाल
विश्लेषक HDFC Bank बद्दल विभागलेले आहेत. काही जण व्हॅल्युएशनमधील (Valuation) मोठी घसरण संधी म्हणून पाहत आहेत, जसे की Jefferies (₹1,240 लक्ष्य) आणि JPMorgan ('Overweight', ₹1,010 लक्ष्य) सारख्या संस्थांनी सुचवलेले आकर्षक मल्टीपल्स (Attractive Multiples) आणि संभाव्य अपसाईड. तर काही जण अधिक सावध आहेत, Weiss Ratings ने बँकेला 'Sell' पर्यंत डाउनग्रेड केले आहे. बाजाराची नजर चेअरमन चक्रवर्ती यांच्या राजीनाम्याच्या स्वतंत्र पुनरावलोकनाच्या (Independent Review) निष्कर्षांवर आहे. गव्हर्नन्सच्या बाबींवर स्पष्टता (Clarity) येणे हे बँकेच्या व्हॅल्युएशनमध्ये कोणत्याही महत्त्वपूर्ण सुधारणेसाठी आवश्यक मानले जात आहे. HDFC Bank चे यश हे जटिल पोस्ट-मर्जर एकत्रीकरण (Post-Merger Integration) व्यवस्थापित करणे, आक्रमकपणे ठेवी वाढवणे आणि LDR लक्ष्ये पूर्ण करणे यावर अवलंबून असेल. दरम्यान, ICICI Bank आपल्या मजबूत असेट क्वालिटी, निरोगी प्रॉफिट मार्जिन आणि धोरणात्मक फोकसमुळे (Strategic Focus) 'सस्टेनन्स' मार्गावर स्थिर राहण्याची अपेक्षा आहे. सीईओ संदीप बख्शी (Sandeep Bakhshi) यांचा कार्यकाळ ऑक्टोबर 2028 पर्यंत वाढवण्यात आला आहे.