गोल्ड लोनची मागणी वाढली, कारण भारतात कर्जाचा खर्च वाढला

भारतीय आर्थिक परिदृश्य एका लक्षणीय बदलाचे साक्षीदार होत आहे, जिथे गोल्ड लोन पारंपरिक समजुतींमधून बाहेर पडून उच्च-खर्चाच्या वैयक्तिक कर्जासाठी एक आकर्षक पर्याय म्हणून उदयास येत आहेत. अनेक वर्षांपासून, भारतातील घरातील सोन्याचे साठे लॉकरमध्ये निष्क्रिय पडून होते, जे केवळ जीवनातील महत्त्वाच्या प्रसंगांसाठीच बाहेर काढले जात होते. तथापि, पर्सनल लोन आणि क्रेडिट कार्ड्सवरील व्याजदरांतील सातत्यपूर्ण वाढीमुळे पुनर्मूल्यांकन अनिवार्य झाले आहे, ज्यामुळे गोल्ड लोन हे तात्काळ तरलतेच्या (liquidity) गरजांसाठी एक किफायतशीर उपाय म्हणून पुढे येत आहेत.

बँका सध्या गोल्ड लोनवर सुमारे 7% ते 8% प्रति वर्ष व्याजदर देत आहेत, जो काही प्रकरणांमध्ये गृहकर्जाच्या दरांशी स्पर्धा करतो [2, 3]. हे पर्सनल लोनच्या पूर्णपणे विरुद्ध आहे, जिथे व्याजदर सामान्यतः सुमारे 14% पासून सुरू होतात आणि कर्जदाराच्या क्रेडिट पात्रतेनुसार लक्षणीयरीत्या वाढू शकतात [12, 26]. सॉव्हरेन गोल्ड बॉन्ड्स (SGBs) धारकांसाठी, त्यांना तारण (collateral) म्हणून वापरणे हा आणखी एक आकर्षक प्रस्ताव आहे, कारण कर्जदार SGBs वर 2.5% वार्षिक व्याज मिळवत राहतात, ज्यामुळे निव्वळ कर्ज खर्च प्रभावीपणे सुमारे 5.5% पर्यंत कमी होतो [6]. वाढत्या सोन्याच्या किमती आणि सुरक्षित कर्जाच्या मागणीमुळे, संघटित गोल्ड लोन मार्केट देखील या ट्रेंडला प्रतिसाद देत आहे, आणि मार्च 2026 पर्यंत व्यवस्थापनाखालील मालमत्ता (assets under management) ₹15 ट्रिलियन पर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज आहे [18, 30]।

आर्थिक सल्लागार यावर जोर देतात की गोल्ड लोन आणि पर्सनल लोन यापैकी निवड करताना केवळ व्याजदरांवर लक्ष केंद्रित करू नये. FatakPay चे सह-संस्थापक, अभिषेक गांधी, यांच्या मते, उत्पन्नाची स्थिरता आणि कर्जदाराची परतफेड क्षमता या मूलभूत बाबी आहेत. गांधी म्हणतात, "जर तुमची कमाई स्थिर असेल आणि तुम्ही परतफेडीची योजना आखू शकत असाल, तर पर्सनल लोन अधिक प्रभावी ठरू शकते. ते जलद, लवचिक आहे आणि घरगुती मालमत्तेला धोक्यात टाकत नाही." ते शिफारस करतात की गोल्ड लोन्स अल्पकालीन, तात्काळ तरलतेच्या गरजांसाठी सर्वोत्तम आहेत आणि नियोजित खर्चासाठी कौटुंबिक मालमत्ता वापरण्याबद्दल सावधगिरी बाळगण्याची सूचना देतात, जेणेकरून परतफेड उशीर झाल्यास अनावश्यक ताण येणार नाही [input]. Vighnaharta Gold Ltd. चे अध्यक्ष, महेंद्र लुनिया, हे देखील अधोरेखित करतात की गोल्ड लोन्स स्वस्त आहेत कारण ती मूर्त तारणाने (tangible collateral) सुरक्षित असतात [input]।

स्पष्ट खर्चाच्या फायद्यामुळे, कर्जदार अनेकदा परतफेडीस विलंब करतात आणि व्याज वाढते. कौटुंबिक वारसांना तारण ठेवण्याचे भावनिक वजन देखील एक महत्त्वाचा धोका आहे, जिथे डिफॉल्टचे परिणाम केवळ आर्थिक नुकसानीच्या पलीकडे जातात. जर सोन्याच्या किमतीत मोठी घसरण झाली, तर कर्ज देणारे कर्ज-ते-मूल्य गुणोत्तर (loan-to-value ratios) लागू करू शकतात किंवा अतिरिक्त मार्जिनची मागणी करू शकतात, जरी हे दुर्मिळ असले तरी [input]. तज्ञ सामान्यतः दीर्घकालीन जीवनशैली वापरासाठी किंवा स्पष्ट परतफेड धोरणाशिवाय गोल्ड लोन वापरणे विशेषतः धोकादायक मानतात, विशेषतः अस्थिर उत्पन्न असलेल्या लोकांसाठी.

आर्थिक तज्ञ सामान्यतः सहमत आहेत की गोल्ड लोनचा वापर अल्प- ते मध्यम-मुदतीच्या गरजांसाठी सर्वात धोरणात्मकपणे केला जातो. यामध्ये अनपेक्षित वैद्यकीय खर्च, तात्पुरत्या उत्पन्नातील अडथळे, व्यावसायिक रोख प्रवाहातील कमतरता दूर करणे किंवा उच्च-व्याज क्रेडिट कार्ड कर्ज एकत्रित करणे समाविष्ट आहे. गोल्ड लोनचे तारण स्वरूपामुळे, कर्ज देणारे असुरक्षित कर्ज उत्पादनांच्या तुलनेत क्रेडिट स्कोअरसाठी अधिक लवचिक असू शकतात. कर्जदारांनी कर्जाची मुदत लवचिकता, परतफेडीचे पर्याय आणि कर्ज घेण्यापूर्वी स्पष्टपणे परिभाषित केलेली बाहेर पडण्याची रणनीती (exit strategy) सुनिश्चित करणे यासारख्या महत्त्वाच्या घटकांचे मूल्यांकन करणे आवश्यक आहे.