भारतातील बँकांमध्ये सोन्याच्या दागिन्यांवरील कर्जांमध्ये तब्बल **105%** ची वाढ झाली आहे, जी नागरिकांवरील वाढत्या आर्थिक ताणाचे संकेत देत आहे. सोन्याचे वाढलेले दर यामुळे जास्त कर्ज मिळत असले तरी, ग्रामीण भागात वाढलेले हे कर्जदार दैनंदिन गरजा पूर्ण करण्यासाठी संघर्ष करत असल्याचे दिसते.
सोन्याच्या दागिन्यांवरील कर्जात विक्रमी वाढ
भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) देशातील बँकांमध्ये सोन्याचे तारण ठेवून देण्यात येणाऱ्या कर्जांच्या (Gold Loans) वाढीबद्दल चिंता व्यक्त केली आहे. आकडेवारीनुसार, नॉन-बँकिंग फायनान्शियल कंपन्यांनी (NBFC) 70% तर बँकांनी 105% पेक्षा जास्त गोल्ड लोन दिले आहे. ही वाढ अर्थव्यवस्थेतील इतर कर्ज वाढीच्या तुलनेत खूप जास्त आहे.
सोन्याचे वाढलेले दर आणि त्याचा परिणाम
यामागे सोन्याच्या दरातील झालेली मोठी वाढ हे मुख्य कारण आहे. सोन्याचे भाव वाढल्याने, लोक त्यांच्या दागिन्यांवर पूर्वीपेक्षा जास्त कर्ज घेऊ शकत आहेत. मात्र, ही वाढलेली कर्ज क्षमता अनेक कुटुंबांवरील आर्थिक ताण दर्शवते. अनेकजण हे पैसे गुंतवणुकीसाठी नाही, तर जुनी कर्जे फेडण्यासाठी किंवा रोजच्या खर्चांसाठी वापरत असल्याचे दिसून येते. यावरून पारंपरिकरित्या संपत्ती मानले जाणारे सोने आता तात्काळ पैशांची गरज भागवण्यासाठी वापरले जात असल्याचे स्पष्ट होते.
ग्रामीण भागातील आर्थिक दबाव
गोल्ड लोनमध्ये झालेली ही वाढ विशेषतः ग्रामीण आणि निमशहरी भागांमध्ये जास्त दिसून येत आहे. या भागांमध्ये महागाई आणि शेतीतील अनिश्चिततेमुळे लोकांचे उत्पन्न घटले आहे. जीवनमानाचा खर्च वाढल्याने, कुटुंबांना उत्पन्नातील तफावत भरून काढण्यासाठी त्यांची मालमत्ता विकावी लागत आहे किंवा तारण ठेवावी लागत आहे. मार्च 2026 पर्यंत भारतातील घरगुती कर्ज जीडीपीच्या 45.5% पर्यंत पोहोचण्याची शक्यता आहे, जी लोकांकडे मर्यादित आर्थिक पर्याय शिल्लक असल्याचे दर्शवते.
वित्तीय स्थिरतेसाठी संभाव्य धोके
कर्जदारांसाठी, सोन्याच्या कर्जातील ही वाढ अनेक धोके घेऊन आली आहे. सर्वात मोठा धोका म्हणजे सोन्याच्या दरातील अस्थिरता. जर सोन्याचे दर अचानक खाली आले, तर बँका आणि एनबीएफसींकडे असलेले तारण (Collateral) चे मूल्य कमी होईल. यामुळे कर्जाची सुरक्षितता धोक्यात येईल आणि कर्जदार कर्ज फेडू शकले नाहीत, तर मोठ्या प्रमाणात डिफॉल्ट (Default) होऊ शकतात. नियामक संस्था यावर लक्ष ठेवून आहेत की सध्याचे कर्ज देण्याचे मापदंड (Underwriting Standards) अशा परिस्थितीला तोंड देण्यासाठी पुरेसे मजबूत आहेत की नाही.
गुंतवणूकदारांनी काय लक्ष ठेवावे?
गुंतवणूकदारांसाठी, आगामी तिमाही अहवालांमध्ये या कर्जाच्या गुणवत्तेवर लक्ष ठेवणे महत्त्वाचे ठरेल. विश्लेषक हे पाहतील की कर्ज देणाऱ्या संस्था दरातील चढ-उतारांपासून बचावासाठी 'लोन-टू-व्हॅल्यू' (Loan-to-Value) गुणोत्तर किती जपून वापरत आहेत. तसेच, ग्रामीण भागातील कर्जदारांच्या परतफेड करण्याच्या क्षमतेबद्दल व्यवस्थापनाची टिप्पणी (Management Commentary) महत्त्वाची ठरेल. जर डिफॉल्ट वाढले, तर गोल्ड लोन व्यवसायात जास्त गुंतवणूक असलेल्या संस्थांना नफ्यावर आणि मालमत्तेच्या गुणवत्तेवर परिणाम भोगावा लागू शकतो.