2026 च्या BFSI इनसाइट समिटमध्ये फिनटेक क्षेत्रातील दिग्गजांनी AI-आधारित पेमेंटसाठी स्पष्ट नियमावलीची मागणी केली आहे. आता स्वायत्त प्रोग्राम्सद्वारे व्यवहार होणार असल्याने सुरक्षा आणि उत्तरदायित्व निश्चित करणे अनिवार्य झाले आहे.
एआय पेमेंट्सचे भविष्य आणि आव्हाने
बिझनेस स्टँडर्डच्या BFSI इनसाइट समिट २०२६ मध्ये Visa, Amazon Pay आणि Juspay सारख्या दिग्गज कंपन्यांचे प्रतिनिधी सहभागी झाले होते. चर्चेचा मुख्य विषय होता 'एजंट एक पेमेंट्स' (Agentic Payments). हे सॉफ्टवेअर प्रोग्राम्स मानवी हस्तक्षेपाशिवाय स्वतःहून वस्तूंची निवड करून खरेदी करू शकतात. मात्र, या तंत्रज्ञानामुळे निर्माण होणाऱ्या जोखमी हाताळण्यासाठी सध्याचे कायदे पुरेसे नाहीत, असे मत तज्ज्ञांनी व्यक्त केले.
जबाबदारी कोणाची?
चर्चेतील मुख्य मुद्दा 'उत्तरदायित्व' (Accountability) हा होता. माणूस जेव्हा पेमेंट करतो, तेव्हा त्याचे ऑथोरायझेशन स्पष्ट असते. परंतु, जेव्हा एआय एजंट व्यवहार करतो, तेव्हा ही साखळी गुंतागुंतीची बनते. कोणत्याही चुकीच्या व्यवहारानंतर तो व्यवहाराचा मागोवा (Audit Trail) युजरच्या मूळ सूचनेपर्यंत घेता येणे आवश्यक आहे. हा कायदेशीर जबाबदारीचा आराखडा तयार करणे हेच फिनटेक क्षेत्रापुढील मोठे आव्हान आहे.
गुंतवणुकीच्या दृष्टीने महत्त्वाचे
सुरुवातीच्या टप्प्यात युटिलिटी बिल भरणे किंवा सबस्क्रिप्शन रिन्यूअलसारख्या कमी जोखमीच्या कामांसाठी याचा वापर होईल. भारताची ताकद म्हणजे आपली UPI यंत्रणा. नॅशनल पेमेंट्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडियाने (NPCI) तयार केलेली ही पायाभूत सुविधा जागतिक स्तरावर नावाजली गेली आहे. आता रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) आणि NPCI या तंत्रज्ञानासाठी नेमके काय नियम आणतात, यावरच या क्षेत्राचे पुढील भवितव्य अवलंबून असेल. ग्राहकांचा डेटा आणि पैशांवर त्यांचा ताबा कसा राहील, हे निश्चित करण्यासाठी नवीन सुरक्षा नियमावलीची (Guardrails) प्रतीक्षा आहे.