Raise Financial Services चे CEO प्रवीण जाधव यांना एका मोठ्या प्रायव्हेट बँकेने होम लोन अर्ज फेटाळला आहे. त्यांचे आर्थिक उत्पन्न चांगले असूनही, बँकेने त्यांना 'उच्च-जोखमी'चे (high-risk) ग्राहक ठरवले. उद्योजकांना पारंपरिक बँकिंग क्रेडिट मूल्यांकनात येणाऱ्या अडचणी या घटनेतून समोर आल्या आहेत.
Raise Financial Services चे संस्थापक आणि CEO प्रवीण जाधव यांनी नुकतेच सांगितले की, एका नामांकित खासगी बँकेने त्यांचा होम लोन अर्ज फेटाळून लावला आहे.
बँकेने त्यांना उद्योजक (entrepreneur) म्हणून 'उच्च-जोखमी'चे (high-risk) ग्राहक ठरवले. विशेष म्हणजे, जाधव यांची कंपनी ऑक्टोबर 2025 पर्यंत $1.2 बिलियन मूल्यापर्यंत पोहोचली होती आणि त्यांचे बँकेसोबत 25 वर्षांहून अधिक काळापासून वैयक्तिक संबंध आहेत, तरीही त्यांना हा नकार मिळाला.
संस्थापकांसाठी क्रेडिट मूल्यांकनातील आव्हाने
जाधव यांनी सांगितले की, बँकेत असलेल्या त्यांच्या आर्थिक मालमत्ता (financial assets) त्यांनी मागितलेल्या कर्जाच्या रकमेपेक्षा खूप जास्त होत्या. तसेच, त्यांचा CIBIL स्कोर 800 पेक्षा जास्त होता, जो सामान्यतः उत्कृष्ट पतपात्रता दर्शवतो.
भारतीय आर्थिक प्रणालीमध्ये, बँका क्रेडिट अर्जांचे मूल्यांकन करण्यासाठी प्रमाणित जोखीम मॉडेल्स (standardized risk models) वापरतात. या मॉडेल्समध्ये, पगारदार व्यावसायिकांच्या तुलनेत उत्पन्न अस्थिर असण्याची शक्यता असल्याने, स्वयंरोजगारित व्यक्ती किंवा स्टार्टअप संस्थापकांना आपोआपच जास्त जोखीम असलेले ग्राहक म्हणून चिन्हांकित केले जाऊ शकते, मग त्यांची नेट वर्थ किंवा कंपनीची कामगिरी कितीही चांगली असो.
उद्योजक वित्तपुरवठ्यावर परिणाम
या घटनेने आधुनिक व्यवसाय मॉडेल्स आणि पारंपरिक बँकिंग मूल्यांकन प्रक्रिया यांच्यातील अंतर यावर एक व्यापक चर्चा सुरू केली आहे. गुंतवणूकदार आणि स्टार्टअप इकोसिस्टमसाठी, ही परिस्थिती रिटेल बँकिंग धोरणांच्या कठोरतेची आठवण करून देते.
अनेक यशस्वी उद्योजकांना पगारदार भूमिकेतून पूर्णवेळ उद्योजकतेकडे वळल्यानंतर होम लोन किंवा क्रेडिट कार्ड्ससारखी सामान्य आर्थिक उत्पादने मिळविण्यात अडचणी येतात. हे संरचनात्मक अडथळे यशस्वी व्यवसाय नेत्यांना पर्यायी बँकिंग चॅनेल किंवा अधिक वैयक्तिकृत क्रेडिट अंडररायटिंग सेवा देणाऱ्या खाजगी संपत्ती व्यवस्थापन सेवांकडे (private wealth management services) वळण्यास भाग पाडतात.
गुंतवणूकदारांनी काय ट्रॅक करावे?
आर्थिक क्षेत्रावर लक्ष ठेवून असलेल्यांसाठी, फिनटेक क्षेत्राची जलद गतीने होणारी वाढ आणि पारंपरिक बँकांचे पुराणमतवादी जोखीम फ्रेमवर्क यांच्यातील सततचा संघर्ष हा मुख्य मुद्दा आहे. जसजसे अधिक उद्योजक उच्च-मूल्याचे व्यवसाय तयार करत आहेत, तसतशी या लोकसंख्येसाठी तयार केलेल्या अत्याधुनिक, लवचिक क्रेडिट उत्पादनांची मागणी वाढत आहे.
भविष्यात, या संदर्भात मोठ्या खासगी बँका त्यांच्या स्वयंचलित क्रेडिट स्कोअरिंग मॉडेल्समध्ये सुधारणा करून यशस्वी संस्थापकांची संपत्ती आणि स्थिरता विचारात घेतील की नाही, किंवा उद्योजक विशेष खाजगी बँकिंग युनिट्सकडे वळतील का, यावर लक्ष केंद्रित केले जाऊ शकते.