जुलै २०२६ मध्ये भारतात क्रेडिट कार्ड ट्रान्झॅक्शन्समध्ये **२४.५%** ची मोठी वाढ होऊन ती **६०५ दशलक्षवर** पोहोचली आहेत. मात्र, एकूण खर्चात केवळ **७.४%** वाढ झाली असून, प्रति ट्रान्झॅक्शन मूल्यामध्ये **१३%** पेक्षा जास्त घसरण झाली आहे. RuPay आणि UPI च्या वाढत्या वापरामुळे ग्राहकांच्या सवयी बदलत असून, याचा बँकांच्या मार्जिनवर काय परिणाम होईल, याकडे गुंतवणूकदारांचे लक्ष लागले आहे.
भारतातील क्रेडिट कार्ड वापराच्या पद्धतीत मोठा बदल पाहायला मिळत आहे. जुलै २०२६ मध्ये ट्रान्झॅक्शनची संख्या २४.५% ने वाढून ६०५.३ दशलक्ष झाली आहे. मात्र, या वाढीच्या तुलनेत एकूण खर्चात वाढ खूपच मर्यादित म्हणजे ७.४% झाली असून तो ₹२.०८ लाख कोटींवर पोहोचला आहे. याचाच अर्थ असा की, लोक आता क्रेडिट कार्डचा वापर मोठ्या खरेदीऐवजी रोजच्या छोट्या-छोट्या व्यवहारांसाठी करत आहेत.
UPI-RuPay चा प्रभाव
या बदलाचे मुख्य कारण म्हणजे RuPay क्रेडिट कार्डची UPI सोबत असलेली कनेक्टिव्हिटी. भाजीपाला किंवा किराणा मालासारख्या दैनंदिन व्यवहारांसाठी आता क्रेडिट कार्ड वापरणे सोपे झाले आहे. यामुळे एका ट्रान्झॅक्शनचे सरासरी मूल्य १३.५% ने घसरून ₹३,४४० च्या आसपास आले आहे.
बँकांच्या प्रॉफिटवर दबाव?
गुंतवणूकदारांसाठी ही एक दुहेरी परिस्थिती आहे. HDFC Bank आजही कार्ड इश्यूअन्स आणि एकूण खर्चाच्या बाबतीत आघाडीवर आहे, तर SBI Cards ने जुलैमध्ये २२% वार्षिक वाढ नोंदवली आहे. मात्र, कमी मूल्याचे जास्त व्यवहार हाताळणे बँकांसाठी खर्चिक ठरू शकते. जर व्यवहारांवरील शुल्कातून मिळणारा महसूल, सिस्टिम मेंटेनन्सच्या खर्चापेक्षा कमी पडला, तर नेट प्रॉफिटवर दबाव येऊ शकतो. तसेच, UPI-लिंक्ड क्रेडिट पेमेंटच्या Merchant Discount Rate (MDR) बाबत असलेल्या नियमावलीतील बदलांवर सर्वांचे लक्ष आहे.
गुंतवणूकदारांसाठी धोके
जेव्हा ग्राहक दैनंदिन गरजांसाठी क्रेडिटवर अवलंबून राहतात, तेव्हा बँकांना त्यांच्या रिस्क असेसमेंट मॉडेल्सची अधिक काळजी घ्यावी लागते जेणेकरून 'बॅड लोन्स' वाढणार नाहीत. बँका नवीन युजर्स कसे मिळवतात आणि आपल्या मार्जिनचे रक्षण कसे करतात, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.