भारतातील क्रेडिट कार्ड उद्योगात मोठा बदल पाहायला मिळत आहे. ग्राहक आता कर्जाऐवजी कार्डचा वापर फक्त पेमेंटसाठी करत आहेत. 'रिव्हॉल्व्हर्स'चे प्रमाण **21%** वरून थेट **11%** वर आल्याने HDFC Bank आणि SBI Cards सारख्या दिग्गज बँकांच्या नफ्यावर दबाव वाढला आहे.
भारतीय बँकिंग क्षेत्रात क्रेडिट कार्डच्या व्यवसाय मॉडेलमध्ये एक मोठे स्थित्यंतर घडत आहे. देशातील क्रेडिट कार्डद्वारे होणारा एकूण खर्च दरमहा ₹2 ट्रिलियनच्या वर स्थिर असला, तरी ग्राहकांच्या वापरण्याच्या पद्धतीत कमालीचा बदल झाला आहे. ग्राहक आता क्रेडिट कार्डचा वापर 'क्रेडिट' (कर्ज) म्हणून करण्याऐवजी एक सोयीस्कर 'पेमेंट टूल' म्हणून करत आहेत. याचा थेट परिणाम बँकांच्या नफा कमावण्याच्या क्षमतेवर होत आहे.
'रिव्हॉल्व्हर्स'मध्ये घट
बँकिंग भाषेत 'रिव्हॉल्व्हर' म्हणजे असा ग्राहक, जो आपले क्रेडिट कार्डचे बिल पूर्ण न भरता पुढील महिन्यासाठी पुढे ढकलतो आणि त्यावर व्याज भरतो. हे ग्राहक बँकांसाठी नफ्याचा मोठा स्रोत असतात. मात्र, आकडेवारीनुसार, ही संख्या काही वर्षांपूर्वी 21% होती, ती आता थेट 11% पर्यंत खाली आली आहे. परिणामी, बँकांचे ट्रांजेक्शन वॉल्यूम वाढत असले तरी, व्याजातून मिळणारे उत्पन्न घटत आहे.
SBI Cards आणि HDFC Bank वर परिणाम
या बदलाचा फटका मोठ्या खेळाडूंना बसताना दिसत आहे. SBI Cards आणि Payment Services ने जून तिमाहीत रिटेल स्पेंडिंगमध्ये 14% वाढ नोंदवली असली, तरी त्यांचे व्याजातून मिळणारे उत्पन्न 3% ने घटून ₹2,421 कोटींवर आले आहे. दुसरीकडे, क्रेडिट कार्ड मार्केटमध्ये 22% हिस्सा असलेली HDFC Bank देखील पोर्टफोलिओ यिल्ड्सच्या दबावाखाली आहे.
गुंतवणूकदारांसाठी काय आहे महत्त्वाचे?
बँकांच्या नेट इंटरेस्ट मार्जिन (NIMs) वर होणारा हा दबाव गुंतवणूकदारांसाठी चिंतेचा विषय आहे. हा तोटा भरून काढण्यासाठी बँका आता ग्राहकांना EMI पर्यायांकडे वळवण्यासाठी प्रयत्न करत आहेत. मात्र, वाढता फंडिंग कॉस्ट आणि वाढती स्पर्धा पाहता, बँका भविष्यात आपला नफा कसा टिकवून ठेवतात, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.