UPI व्यवहारांमध्ये मोठा बिघाड
CAG च्या अहवालानुसार, IPPB च्या UPI सेवा अत्यंत अविश्वसनीय ठरल्या आहेत. FY 2021-22 मध्ये बँकेचा टेक्निकल डिक्लाइन रेट 3.29% होता, जो FY 2022-23 मध्ये वाढून 7.82% झाला. हे आकडे भारतीय रिझर्व्ह बँकेच्या (RBI) 1% पेक्षा कमी या लक्ष्यापेक्षा खूप जास्त आहेत. धक्कादायक म्हणजे, FY 2023-24 मध्येच IPPB च्या UPI सेवा तब्बल 362 तास बंद होत्या. याउलट, Fino Payments Bank फक्त 19 तास, Airtel Payments Bank 52 तास बंद होती, तर Paytm Payments Bank मध्ये असा एकही तास सेवा खंडित नव्हती.
खाती उघडण्यात गंभीर त्रुटी
अहवालात असेही म्हटले आहे की, IPPB मध्ये नवीन खाती उघडण्याच्या प्रक्रियेतही गंभीर त्रुटी आढळल्या आहेत. अनेक खाती ग्राहकांच्या मोबाइल नंबरची पडताळणी न करताच उघडली गेली. ऑडिटमध्ये तर एकाच मोबाइल नंबरला अनेक ग्राहकांच्या माहिती फाईल्स (CIFs) जोडल्याचे प्रकारही समोर आले. यामुळे डेटाची सुरक्षितता आणि सत्यता धोक्यात आली आहे, तसेच फसवणुकीचा धोकाही वाढला आहे.
विश्वासाला तडा, सुरक्षेला धोका
या सर्व त्रुटींमुळे ग्राहकांचा बँकेवरील विश्वास कमी होण्याचा धोका आहे, तसेच डेटा सुरक्षा आणि नियामक नियमांचे उल्लंघन होण्याची शक्यता आहे. बनावटगिरीचा धोका वाढत असताना, IPPB स्वतःच एका मोबाइल नंबरला अनेक खाती जोडण्याबाबत सावध करत आले आहे. तांत्रिक प्रणाली आणि पायाभूत सुविधांमध्ये सुधारणा करण्याची गरज स्पष्ट झाली आहे. CAG ने IPPB ला UPI व्यवहार बेंचमार्क पूर्ण करण्यासाठी मजबूत मॉनिटरिंग सिस्टीम आणि प्रभावी प्रतिसाद योजना लागू करण्याची शिफारस केली आहे. तसेच, डेटाची स्वच्छता आणि खात्यांची पडताळणी सुधारून IT प्रणाली बळकट करण्याचा सल्ला दिला आहे.
पुरस्कारांसोबतच आव्हाने
विशेष म्हणजे, इतक्या गंभीर त्रुटी असूनही, IPPB ला अलीकडेच 'डिजिटल पेमेंट्स अवॉर्ड 2024-25' ने सन्मानित करण्यात आले आहे. तसेच, FY2024–25 साठी पेमेंट्स बँक्समध्ये कार्यप्रदर्शन निर्देशांकात (Performance Index) पहिला क्रमांकही मिळाला आहे. हे पुरस्कार IPPB च्या भूमिकेला सरकारी पाठिंबा दर्शवतात, पण ऑडिट अहवाल सेवांमध्ये विश्वासार्हता आणि सुरक्षा आणण्यासाठी अजून खूप काम बाकी असल्याचे अधोरेखित करतो.