सरकारने दिलेल्या माहितीनुसार, 2021 ते 2026 या काळात सार्वजनिक बँकांमध्ये लॉकर चोरीच्या **40** घटना घडल्या आहेत. बँका निष्काळजीपणासाठी जबाबदार असल्या तरी, मिळणारी नुकसान भरपाई ही लॉकरच्या वार्षिक भाड्याच्या केवळ **100 पट** इतकीच मर्यादित असेल. त्यामुळे ग्राहकांनी या नियमांची नोंद घ्यावी.
बँक लॉकर चोरीच्या घटना वाढल्या?
केंद्र सरकारने राज्यसभेत माहिती दिली आहे की, 2021-22 ते 2025-26 या आर्थिक वर्षांदरम्यान विविध सार्वजनिक बँकांमध्ये लॉकर चोरीच्या 40 घटनांची नोंद झाली आहे. देशभरातील कोट्यवधी ग्राहक आजही बँक लॉकर सेवेचा मोठ्या प्रमाणावर वापर करत आहेत. 31 मार्च 2026 पर्यंत, देशभरात 1.11 कोटींहून अधिक बँक लॉकर कार्यरत होते.
बँकेची जबाबदारी किती?
आर्थिक व्यवहार मंत्रालयाचे राज्यमंत्री पंकज चौधरी यांनी स्पष्ट केले आहे की, आग, चोरी, दरोडा, इमारत कोसळणे किंवा बँक कर्मचाऱ्यांच्या फसवणुकीमुळे होणाऱ्या नुकसानीसाठी बँकांना जबाबदार धरले जाईल. मात्र, ही जबाबदारी अमर्यादित नाही. जर न्यायालयाने किंवा नियामक संस्थेने बँकेला निष्काळजी ठरवले, तर बँकेला लॉकरच्या वार्षिक भाड्याच्या जास्तीत जास्त 100 पट इतकीच नुकसान भरपाई द्यावी लागेल.
उदाहरणार्थ, जर वार्षिक लॉकर भाडे ₹5,000 असेल, तर सिद्ध झालेल्या निष्काळजीपणाच्या प्रकरणात बँकेची कमाल जबाबदारी ₹5 लाख असेल. ही रक्कम लॉकरमधील सोने, दागिने किंवा कागदपत्रांच्या पूर्ण किमतीपेक्षा कमी असू शकते, हे ग्राहकांनी लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे.
RBI चे नवीन सुरक्षा नियम
सुरक्षा व्यवस्था अधिक मजबूत करण्यासाठी भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) 2021 मध्ये नवीन मार्गदर्शक तत्त्वे जारी केली आहेत. यानुसार, लॉकरचा वापर, ओळख पडताळणी आणि तिजोरीच्या क्षेत्रांची सुरक्षा यासारख्या नियमांचे पालन करणे बँकांना बंधनकारक आहे. RBI आपल्या नियमित तपासणीत या नियमांचे पालन होत आहे की नाही, हे तपासते. सरकारने दिलेल्या माहितीनुसार, बँकांना या सुरक्षा मानकांचे पालन करणे आवश्यक असले तरी, ग्राहकांना मिळणारे आर्थिक संरक्षण हे सध्याच्या नियमांनुसारच मर्यादित राहील. त्यामुळे, ग्राहकांनी आपल्या लॉकर करारातील अटी काळजीपूर्वक वाचून घ्याव्यात आणि मौल्यवान वस्तूंसाठी स्वतंत्र विमा संरक्षण घेण्याचा विचार करावा.