१८.३ कोटी भारतीयांनी तपासले क्रेडिट स्कोअर! तरुण पिढी आणि छोट्या शहरांमधून ट्रेंडमध्ये मोठी उसळी

भारताच्या क्रेडिट मार्केटमध्ये मोठा बदल दिसून येत आहे. डिसेंबर २०२५ मध्ये १८.३ कोटी पेक्षा जास्त व्यक्ती सिबिल स्कोअर (CIBIL Score) स्वतः तपासत आहेत. नवीन वापरकर्त्यांमध्ये वर्षागणिक २७% ची लक्षणीय वाढ झाली आहे, जी दर्शवते की क्रेडिटबद्दल जागरूकता आता मुख्य प्रवाहात आली आहे. या सर्व मॉनिटर्सपैकी सरासरी सिबिल स्कोअर ७२८ इतका आहे, आणि सुमारे ४५% लोकांनी सहा महिन्यांत आपला स्कोअर सुधारला आहे. हे निरोगी क्रेडिट प्रोफाइल आणि अधिक माहितीपूर्ण ग्राहक वर्ग दर्शवते.

युवा आणि ग्रामीण भागांचे नेतृत्व

मिलेनियल्स (Millennials) आणि जेन झेड (Gen Z) हे तरुण वर्ग क्रेडिट स्कोअर मॉनिटरिंगमध्ये आघाडीवर आहेत, जे एकूण वापरकर्त्यांच्या ७७% आहेत. विशेषतः जेन झेड इतर वयोगटांपेक्षा १.४१ पट अधिक वेळा क्रेडिट स्कोअर तपासते. त्यांची आर्थिक सक्रियता ग्रामीण आणि निम-शहरी भागांतील गोल्ड लोन (Gold Loan) मध्ये ६१% आणि टू-व्हीलर लोन (Two-wheeler Loan) मध्ये २३% वाढीमध्येही दिसून येते. नॉन-मेट्रो शहरे या ट्रेंडचे नेतृत्व करत आहेत, जिथे सुमारे ७५% मॉनिटर्स आहेत आणि वर्षागणिक २८% वाढ झाली आहे. या भागांमध्ये नवीन क्रेडिट घेणाऱ्या ग्राहकांचे प्रमाण ७८% आहे, जे शहरांव्यतिरिक्त क्रेडिटची वाढती उपलब्धता दर्शवते. विशेष म्हणजे, ७३% प्राइम क्रेडिट स्कोअर (७३१+) असलेले ग्राहक नॉन-मेट्रो ठिकाणी राहतात.

महिलांचा वाढता सहभाग

महिला आपल्या आर्थिक आरोग्याची अधिक काळजी घेत आहेत. त्यांच्या क्रेडिट मॉनिटरिंग ॲक्टिव्हिटीमध्ये ३८% वाढ झाली आहे, जी पुरुषांच्या २५% वाढीपेक्षा जास्त आहे. यामुळे एकूण मॉनिटरिंग बेसमध्ये महिलांचा वाटा २१% पर्यंत वाढला आहे. विशेष म्हणजे, यापैकी ६३% महिलांकडे प्राइम क्रेडिट स्कोअर आहेत, जे उत्तम आर्थिक व्यवस्थापन दर्शवते. महिलांच्या गोल्ड लोनमध्येही ३८% वाढ झाली आहे.

कर्ज ट्रेंड्स आणि संभाव्य धोके

क्रेडिट मॉनिटरिंग आणि चांगल्या कर्जाची उपलब्धता यांच्यात स्पष्ट संबंध आहे. क्रेडिट मॉनिटरिंग सुरू केल्यानंतर तीन महिन्यांत गोल्ड लोन २५% ने वाढले, जेन झेडसाठी हे दुप्पट झाले. टू-व्हीलर लोन वर्षागणिक ६% ने वाढले, आणि १७% मॉनिटर्सनी कन्झम्प्शन लोन (Consumption Loan) घेतले. मात्र, वाढत्या मॉनिटरिंग आणि सुधारलेल्या स्कोअरसोबत काही संभाव्य धोकेही समोर येत आहेत. नॉन-मेट्रो भागातील तरुण कर्जदारांचे गोल्ड आणि टू-व्हीलर लोनवरील वाढते अवलंबित्व आर्थिक अस्थिरता किंवा अनिश्चित उत्पन्नामुळे सुरक्षित कर्जाची गरज दर्शवू शकते. मार्च २०२५ पर्यंत, भारतातील घरांचे एकूण कर्ज जीडीपीच्या ४१.३% पर्यंत पोहोचले आहे, ज्यात कन्झम्प्शनसाठी रिटेल लोन हा कर्जाचा सर्वात मोठा भाग आहे. वाढत्या क्रेडिट-आधारित उपभोगावर लक्ष केंद्रित केल्याने भविष्यातील कर्ज परतफेड आणि क्रेडिट रिस्कबद्दल प्रश्न निर्माण होतात.

ट्रान्सयुनियन आणि भारतीय बाजाराचे भविष्य

ट्रान्सयुनियन (TRU) सारख्या जागतिक कंपन्या डायनॅमिक बाजारात काम करतात. भारतीय फिनटेक मार्केट डिजिटल पेमेंट्स आणि मोबाइल ॲप्समुळे २०२१ पर्यंत $१०९.०६ बिलियन पर्यंत पोहोचण्याची अपेक्षा आहे. जरी क्रेडिट मॉनिटरिंग ट्रेंड सकारात्मक असले तरी, वाढते घरगुती कर्ज आणि कन्झम्प्शन लोनवरील लक्ष काळजीपूर्वक पाहणे आवश्यक आहे. FY26 मध्ये रिटेल आणि MSME क्षेत्रांच्या नेतृत्वाखाली भारतातील एकूण क्रेडिट ग्रोथ १३.७% ते १४.३% राहण्याचा अंदाज आहे, परंतु या विस्ताराचे स्वरूप आणि दीर्घकालीन टिकाऊपणा हे महत्त्वाचे घटक असतील.