मध्यपूर्वेतील तणावाचा तडाखा! भारतात इलेक्ट्रिक वाहनांची (EV) मागणी वाढली, पण 'या' मोठ्या समस्यांमुळे वेग मंदावला

भू-राजकीय तणावामुळे EV मागणीत वाढ

मध्यपूर्वेतील सध्याच्या तणावामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमतीत (Crude Oil Prices) मोठी अस्थिरता निर्माण झाली आहे. याचा थेट परिणाम भारतासारख्या देशांवर होतो, जिथे पेट्रोल-डिझेलचे दर (Fuel Prices) अचानक वाढतात. या सततच्या दरवाढीपासून वाचण्यासाठी ग्राहक आता इलेक्ट्रिक वाहनांकडे (EVs) वळत आहेत. टाटा मोटर्स (Tata Motors) आणि महिंद्रा अँड महिंद्रा (Mahindra & Mahindra) सारख्या कंपन्यांनी या वाढत्या मागणीला प्रतिसाद दिला आहे. मार्च 2026 मध्ये टाटा मोटर्सने 8,224 युनिट्स विकली, तर महिंद्रा अँड महिंद्राच्या विक्रीत 141% ची वर्षागणिक वाढ होऊन 5,217 युनिट्सची विक्री झाली. Nifty Auto Index 26,522.30 अंकांवर बंद झाला, जो दिवसासाठी 0.33% आणि मागील महिन्यासाठी 7.31% वाढला, हे बाजारातील सकारात्मक संकेत दर्शवते.

टॉप कंपन्यांमध्ये स्पर्धा तीव्र

भारतीय EV मार्केटमध्ये स्पर्धा तीव्र झाली आहे. मार्केट लीडर टाटा मोटर्सचा आर्थिक वर्ष FY26 मध्ये मार्केट शेअर 39.2% पर्यंत घसरला, जो FY25 मध्ये 53.4% होता. याउलट, महिंद्रा अँड महिंद्राने FY26 मध्ये आपला मार्केट शेअर 7.8% वरून 21.2% पर्यंत वाढवला. JSW MG Motor चा FY26 मध्ये मार्केट शेअर 26.4% राहिला. एकत्रितपणे, या तीन कंपन्या पॅसेंजर EV मार्केटच्या जवळपास 87% भागावर नियंत्रण ठेवतात.

इन्फ्रास्ट्रक्चर आणि खर्चाचे अडथळे

विक्री वाढत असली तरी, EV क्षेत्रासमोर मोठी आव्हाने आहेत. सर्वात मोठे आव्हान म्हणजे चार्जिंग इन्फ्रास्ट्रक्चरचा (Charging Infrastructure) अभाव. 2025 च्या उत्तरार्धापर्यंत, भारतात अंदाजे 39,500 सार्वजनिक चार्जर्स होते, म्हणजेच साधारणपणे दर 225 EV मागे एक चार्जर, जे जागतिक मानकांपेक्षा खूपच कमी आहे. अनेक चार्जिंग स्टेशन्स 25% पेक्षा कमी क्षमतेने चालत आहेत, ज्यामुळे गुंतवणुकीवर परिणाम होत आहे. EV मालकांसाठी आवश्यक असलेली होम चार्जिंगची सुविधा देखील मर्यादित आहे, जी केवळ अंदाजे 55% EV मालकांना उपलब्ध आहे.

इलेक्ट्रिक वाहनांची सुरुवातीची किंमत (Upfront Cost) अजूनही पेट्रोल-डिझेल गाड्यांपेक्षा जास्त आहे, जी ग्राहकांना खरेदीपासून परावृत्त करते. तसेच, रेंजची चिंता (Range Anxiety) देखील एक मोठी समस्या आहे, विशेषतः मोठ्या शहरांच्या बाहेर आणि लहान शहरांमध्ये. सरकार FAME II (मार्च 2024 मध्ये समाप्त) आणि नवीन PM E-DRIVE (एप्रिल 2024 मध्ये सुरू) सारख्या योजनांद्वारे चार्जिंग इन्फ्रास्ट्रक्चरला प्रोत्साहन देत आहे. परंतु, सबसिडीवरील अवलंबित्व आणि योजनांमधील बदलांमुळे आव्हाने कायम आहेत.

भविष्यातील वाटचाल: वाढीचा अंदाज, इन्फ्रास्ट्रक्चर महत्त्वाचे

विश्लेषकांच्या मते, भारतीय EV मार्केटमध्ये पुढील काळात मोठी वाढ अपेक्षित आहे. 2035 पर्यंत हा मार्केट 50% पेक्षा जास्त वार्षिक चक्रवाढ दराने (CAGR) वाढू शकतो आणि त्याचे मूल्य एका ट्रिलियन डॉलरपेक्षा जास्त होऊ शकते. 2027 पर्यंत नवीन वाहनांच्या विक्रीत EV चा वाटा 10-15% पर्यंत पोहोचण्याची शक्यता आहे. सरकारचा PM E-DRIVE योजना आणि चार्जिंग इन्फ्रास्ट्रक्चरसाठी निधी यांसारख्या उपक्रमांमधून दिसणारी वचनबद्धता या वाढीला पाठिंबा देते.

मात्र, EV वाहनांच्या वाढत्या वेगाशी जुळवून घेईल अशा गतीने चार्जिंग इन्फ्रास्ट्रक्चरचा विकास करणे हे सर्वात मोठे आव्हान असेल. 2025 मध्ये 2.3 दशलक्ष युनिट्सची विक्री ओलांडल्यामुळे, व्यापक दत्तक घेण्यासाठी हे आवश्यक आहे.