EV ची मागणी प्रचंड वाढली: जागतिक ऊर्जा संकटाचा फायदा, भारतात इंधन दर स्थिर

जागतिक ऊर्जा दरवाढीचा भारतीय EV मार्केटला बूस्ट

जागतिक स्तरावर ऊर्जा किंमतीत अचानक वाढ झाली आहे. भू-राजकीय तणावामुळे ब्रेंट क्रूड तेलाच्या (Brent crude oil) दरात मोठी वाढ दिसून येत आहे. या अस्थिरतेमुळे देशात इंधन दरात वाढ होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे. याच पार्श्वभूमीवर, गेल्या दोन आठवड्यांपासून इलेक्ट्रिक वाहनांकडे (EV) ग्राहकांचा कल वाढला आहे. ऑटो कंपन्या आणि डीलर्सनी ग्राहक चौकशीत (customer engagement) मोठी वाढ नोंदवली आहे. जानेवारी ते मार्च २०२६ या तीन आठवड्यांमध्ये इलेक्ट्रिक प्रवासी वाहनांची नोंदणी (registrations) मार्च २०२५ मधील एकूण विक्रीच्या सुमारे 85% पर्यंत पोहोचली आहे, जी या सेगमेंटची मजबूत वाढ दर्शवते. EV ची सुरुवातीची किंमत पेट्रोल वाहनांपेक्षा 70-75% जास्त असली तरी, त्यांच्या वापराचा खर्च (running costs) 80% पर्यंत कमी असल्याने ते अधिक आकर्षक ठरत आहेत.

भारतातील किंमत स्थिरता: EV स्वीकारण्याचा वेग वाढवणारा घटक

अमेरिकेसारखे, जपान आणि जर्मनी यांसारख्या अनेक जागतिक बाजारपेठांमध्ये कच्च्या मालाच्या वाढलेल्या खर्चामुळे पेट्रोलच्या दरात वाढ झाली आहे. याउलट, भारतात पेट्रोल आणि सीएनजी (CNG) च्या किंमती स्थिर ठेवण्यात आल्या आहेत. जरी यामुळे तात्पुरता दिलासा मिळाला असला तरी, EV साठी हा एक मोठा आर्थिक फायदा ठरला आहे. तज्ञांचे मत आहे की जागतिक क्रूडचे दर असेच वाढत राहिल्यास ही किंमत स्थिरता जास्त काळ टिकणार नाही, ज्यामुळे EV आणखी आकर्षक होतील. जागतिक ऊर्जा संकटाचा थेट परिणाम म्हणून EV स्वीकारण्याचा वेग भारतात वाढला आहे, जी परिस्थिती इतरत्र तितकीशी दिसून येत नाही. तसेच, आकर्षक फायनान्सिंग पर्याय (financing), ऊर्जा सुरक्षा आणि टिकाऊपणाबद्दल (sustainability) वाढलेली जागरूकता यामुळे कंपन्यांना, जसे की टाटा मोटर्स (Tata Motors), अधिक फायदा होत आहे.

कंपन्यांमधील स्पर्धा: टाटा मोटर्स आणि आंतरराष्ट्रीय खेळाडू

भारतीय बाजारपेठेत EV सेगमेंटमध्ये टाटा मोटर्स (Tata Motors) आघाडीवर असून त्यांना EV चौकशीत वाढ होताना दिसत आहे. मात्र, आंतरराष्ट्रीय कंपन्यांकडूनही मोठी स्पर्धा आहे. BYD, एक प्रमुख जागतिक EV उत्पादक, बाजारात मजबूत स्थान आणि तंत्रज्ञानासह उतरली आहे, ज्याचे मूल्य सुमारे $130-140 अब्ज USD आहे आणि P/E रेशो सुमारे 21.72 आहे. VinFast, एक नवीन कंपनी, नकारात्मक P/E रेशो (-1.77 ते -65.0x) दाखवते, जे सुरुवातीच्या टप्प्यातील तोट्यातील कामकाज दर्शवते. VinFast बाबत विश्लेषकांची मते विभागलेली आहेत, काहींनी 'Hold' तर काहींनी 'Overweight' रेटिंग दिली आहे आणि लक्षित किंमत (price target) सुमारे $6 ठेवली आहे. MG Motor India सुद्धा आपली EV रणनीती वेगाने राबवत आहे, आणि त्यांच्या उत्पन्नाचा 70% पेक्षा जास्त भाग इलेक्ट्रिक वाहनांमधून येतो. ते प्रमुख शहरांव्यतिरिक्त इतर ठिकाणीही मजबूत वाढ पाहत आहेत. टाटा मोटर्सचा P/E रेशो अहवालानुसार 20.57x ते 51.30x दरम्यान बदलतो, ज्याचे बाजार मूल्य सुमारे ₹1.55 लाख कोटी (सुमारे $18.5 अब्ज USD) आहे.

मॅक्रोइकॉनॉमिक ट्रेंड्स आणि भारताचे ऑटो मार्केटचे भविष्य

ICRA नुसार, FY2026-27 मध्ये भारताच्या संपूर्ण ऑटो उद्योगात 3-6% ची माफक वाढ अपेक्षित आहे. स्थिर मागणी आणि सरकारी धोरणे, जसे की GST कपातीमुळे (GST cuts) विक्रीत वाढ झाली आहे, विशेषतः स्वस्त मॉडेल्ससाठी. प्रवासी वाहनांमध्ये 4-6% वाढ अपेक्षित आहे. भारत प्रवासी आणि व्यावसायिक वाहनांसाठी जगातील तिसरा सर्वात मोठा बाजारपेठ आहे. आर्थिक सर्वेक्षण २०२६ (Economic Survey 2026) नुसार, वाढती निर्यात, EV क्षेत्रातील प्रयत्न आणि GST सुधारणा उद्योगाला चालना देत आहेत. तथापि, परवडणाऱ्या एंट्री-लेव्हल कार आणि मोटरसायकलसाठी आव्हाने कायम आहेत. एकूण वाढीनंतरही, मास-मार्केट सेगमेंटवर याचा परिणाम होऊ शकतो. हा उद्योग एका टर्निंग पॉइंटवर असून, मध्यम-मुदतीच्या वाढीसाठी विद्युतीकरण (electrification) हे एक प्रमुख थीम म्हणून पाहिले जात आहे.

संभाव्य धोके आणि आव्हाने

भारतातील EV मागणीत वाढ होत असली तरी, अनेक आव्हाने आहेत. सर्वात मोठे आव्हान म्हणजे भारतातील इंधन दरात स्थिरता टिकवून ठेवण्याची क्षमता. जर जागतिक क्रूडचे दर वाढत राहिले, तर सरकार ग्राहकांवर अतिरिक्त भार टाकू शकते, ज्यामुळे EV चा किंमतीचा फायदा कमी होईल. VinFast चे चालू असलेले तोटे आणि अस्थिर शेअर बाजारातील स्थिती चिंताजनक आहे. BYD आर्थिकदृष्ट्या मजबूत असले तरी, चीनमध्ये आणि संभाव्य जागतिक व्यापार समस्यांना सामोरे जात आहे. टाटा मोटर्सला त्याच्या P/E रेशोमधील मोठ्या फरकामुळे मूल्यांकन (valuation) अनिश्चिततेचा सामना करावा लागत आहे. बॅटरी आणि सेमीकंडक्टरसारख्या महत्त्वाच्या EV पार्ट्ससाठी पुरवठा साखळीतील (supply chain) व्यत्यय आणि तीव्र स्पर्धा हे सततचे धोके आहेत. जर जागतिक तेलाचे दर स्थिर झाले किंवा कमी झाले, तर EV स्वीकारण्याची तातडीची गती कमी होऊ शकते, ज्यामुळे वेगाने वाढीसाठी मोठी गुंतवणूक करणाऱ्या कंपन्यांना फटका बसू शकतो.