भारतातील सेकंड हँड कार मार्केटची तुफानी वाढ! २०२१ पर्यंत ₹७० अब्ज डॉलर्सचा टर्नओव्हर, जगात तिसरा नंबर!

भारताची सेकंड हँड कार मार्केट: मोठी झेप घेण्यास सज्ज

भारतातील जुन्या गाड्यांच्या बाजारपेठेला (Used Car Market) २०२१ पर्यंत ७० अब्ज डॉलर्स चा टर्नओव्हर (Turnover) गाठण्याचा अंदाज आहे, ज्यामुळे ती जगातील तिसरी सर्वात मोठी बाजारपेठ बनेल. सध्या ही बाजारपेठ जरी असंघटित असली, तरी आता ती अधिक संघटित आणि विश्वासार्ह (Trust-focused) होण्याच्या मार्गावर आहे.

मार्केट वाढीमागील कारणे

भारतीय सेकंड हँड कार मार्केट अनेक प्रस्थापित बाजारांपेक्षा वेगाने वाढेल. याचे मुख्य कारण म्हणजे लोकांची वाढती उत्पन्न क्षमता आणि २०३१ पर्यंत ५ कोटी पेक्षा जास्त गाड्यांचा रस्त्यांवर असण्याचा अंदाज. विशेषतः मोठ्या शहरांमध्ये, गाड्या बदलण्याचा कालावधी २०२१ मधील ७-८ वर्षांवरून २०३१ पर्यंत ४-५ वर्षांपर्यंत कमी होण्याची अपेक्षा आहे. यामुळे जुन्या गाड्यांची बाजारपेठेत आवक वाढेल. २०२१ पर्यंत वार्षिक विक्री ९० लाख ते १ कोटी युनिट्स पर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज आहे, तर गाड्यांच्या सरासरी किमती ₹६.५ ते ₹६.९ लाख पर्यंत वाढू शकतात.

ग्राहकांची बदलती मानसिकता आणि मार्केटचे औपचारिकीकरण

Redseer Strategy Consultants चे असोसिएट पार्टनर कुशल भटनागर यांच्या मते, आता ग्राहक केवळ पैशांच्या गरजेतूनच नाही, तर उत्तम गुणवत्ता आणि व्हॅल्यू (Value) मिळवण्यासाठी सेकंड हँड कार निवडत आहेत. या बदलत्या दृष्टिकोनमुळे मार्केट अधिक संघटित होत आहे आणि ग्राहकांच्या विश्वासाच्या समस्या सोडवण्यास मदत होत आहे. २०३१ पर्यंत फायनान्सचा (Financing) वापर ३०-४०% पर्यंत वाढण्याची शक्यता आहे, ज्यामुळे कार खरेदी करणे अधिक सोपे होईल. यामुळे सुमारे २८ कोटी कुटुंबांना सेकंड हँड कार खरेदी करणे शक्य होईल. विशेष म्हणजे, यापैकी 65% ग्राहक त्यांची पहिली कार खरेदी करत आहेत.

संघटित खेळाडू आणि त्यांची रणनीती

CARS24 सारखे मोठे संघटित खेळाडू डायरेक्ट सेल्स (Direct Sales) आणि मार्केटप्लेस (Marketplace) चे मिश्रण वापरतात, ज्यात AI (Artificial Intelligence) द्वारे किंमत निश्चिती आणि डीलर्सच्या विस्तृत नेटवर्कचा समावेश असतो. याउलट, Spinny स्वतःच्या मालकीच्या इन्व्हेंटरीवर (Inventory) लक्ष केंद्रित करून डायरेक्ट-टू-कंझ्युमर (Direct-to-Consumer) मॉडेलचा अवलंब करते, ज्यात सातत्यपूर्ण प्रक्रिया आणि निश्चित किमतींवर भर दिला जातो. २०२१ पर्यंत संघटित खेळाडू ५-६% मार्केट शेअर मिळवतील, ज्यातून सुमारे ४ अब्ज डॉलर्स चा विक्री महसूल (Sales Value) अपेक्षित आहे.

आव्हाने कायम

मात्र, काही मोठी आव्हाने अजूनही आहेत. आजही भारतातील 80% सेकंड हँड कार व्यवहार हे असंघटित क्षेत्रात होतात. यामुळे विश्वासाचा मोठा अभाव कायम आहे आणि संघटित प्लॅटफॉर्म्सना ग्राहकांचा विश्वास जिंकण्यासाठी अजून बराच पल्ला गाठायचा आहे. नवीन गाड्यांच्या तुलनेत सेकंड हँड गाड्यांचे प्रमाण (Used-to-New Car Ratio) भारतात कमी असून, ते २०२१ पर्यंत केवळ १.६-१.७ पर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज आहे, जो अमेरिकेसारख्या विकसित बाजारातील २.५:१ पेक्षा खूपच कमी आहे.

भविष्यातील दृष्टीकोन

महागाई आणि संभाव्य व्याजदर वाढीमुळे कमी उत्पन्न गटातील लोकांसाठी कारची एकूण परवडणारी क्षमता (Affordability) एक आव्हान ठरू शकते. नवीन गाड्यांच्या किमतीत झालेली लक्षणीय वाढ (उदाहरणार्थ, २०२४ मध्ये 32%) आणि सेकंड हँड गाड्यांच्या किमतीत झालेली 24% वाढ, हे दर्शवते की सेकंड हँड मार्केटही किमतींच्या वाढीपासून अलिप्त नाही.

एकंदरीत, भारत २०२१ पर्यंत जगातील तिसरा सर्वात मोठा सेकंड हँड कार मार्केट बनण्याच्या मार्गावर आहे. व्यवहारांचे औपचारिकीकरण, फायनान्सचा वाढता वापर आणि ग्राहकांची उत्तम व्हॅल्यू व गुणवत्तेची अपेक्षा यामुळे ही वाढ शक्य होईल.