मार्केटमध्ये जुन्या खेळाडूंचे पुनरागमन
भारतातील इलेक्ट्रिक दुचाकी (EV Two-Wheeler) मार्केटमध्ये आता जुन्या आणि प्रस्थापित कंपन्यांचा दबदबा वाढला आहे. एकेकाळी स्टार्टअप्सच्या नवकल्पनांनी चर्चेत असलेले हे मार्केट आता TVS Motor, Bajaj Auto आणि Hero MotoCorp सारख्या मोठ्या कंपन्यांच्या ताब्यात आले आहे. जानेवारी 2026 पर्यंत या कंपन्यांनी मिळून मार्केट शेअरमध्ये 60% वाढ मिळवली आहे, जी 2023 मधील 34% वाट्याच्या तुलनेत लक्षणीय आहे. या बदलामुळे हे मार्केट आता 'अर्ली अडॉप्टर्स' (Early Adopters) च्या पुढे जाऊन सर्वसामान्य ग्राहकांपर्यंत पोहोचले आहे, जे कंपन्यांची क्षमता, विश्वासार्हता आणि विस्तृत सेवा नेटवर्कला अधिक महत्त्व देत आहेत.
मोठ्या कंपन्यांची ताकद आणि वितरण नेटवर्क
इंडस्ट्रीतील तज्ञांच्या मते, 'फर्स्ट मूव्हर' (First Mover) असण्याऐवजी आता 'सातत्य आणि मोठी क्षमता' (Consistency and Scale) दाखवण्यावर भर दिला जात आहे. TVS Motor ने डिसेंबर 2025 तिमाहीत 1,00,000 पेक्षा जास्त इलेक्ट्रिक स्कूटर्स विकल्या, विशेषतः त्यांच्या iQube आणि Orbiter मॉडेल्सना मोठी मागणी होती. हे त्यांच्या विस्तृत वितरण नेटवर्कचे यश दर्शवते. जानेवारी 2026 मध्ये TVS Motor ने 34,440 युनिट्सची विक्री करून मार्केटमध्ये आघाडी घेतली, तर Bajaj Auto 25,520 युनिट्ससह दुसऱ्या क्रमांकावर आहे. Bajaj Auto ने देखील बॅटरी पुरवठ्याच्या समस्या सोडवून आणि Chetak रेंजचा विस्तार करून चांगले पुनरागमन केले आहे.
स्टार्टअप्सचे वेगवेगळे चित्र: संघर्ष की प्रगती?
स्टार्टअप्ससाठी हे मार्केट वेगळे चित्र सादर करत आहे. Ather Energy ने स्पर्धा वाढल्यानंतरही चांगली कामगिरी केली आहे. त्यांची 'Rizta' स्कूटर डिसेंबर 2025 पर्यंत 2 लाख विक्रीचा टप्पा ओलांडून Ather च्या एकूण विक्रीच्या 70% पेक्षा जास्त झाली आहे. जानेवारी 2026 पर्यंत Ather चा मार्केट शेअर 18.16% पर्यंत पोहोचला आहे. कंपनीने ऑगस्ट 2024 मध्ये $1.3 बिलियन आणि एप्रिल 2025 पर्यंत $1.4 बिलियन चे व्हॅल्युएशन मिळवले आहे.
याउलट, Ola Electric ला मोठे अडथळे येत आहेत. जानेवारी 2026 पर्यंत त्यांचा मार्केट शेअर 6% च्या खाली घसरला आहे. उत्पादनातील त्रुटी, सुरक्षितता आणि सेवेच्या गुणवत्तेबद्दल ग्राहकांच्या तक्रारी तसेच अंमलबजावणीतील आव्हानांमुळे त्यांची स्पर्धात्मकता कमी झाली आहे. Ola Electric ने Q3 FY26 मध्ये ₹487 कोटी चा नेट लॉस नोंदवला. IPO द्वारे $1.8 बिलियन उभारल्यानंतरही, त्यांचे व्हॅल्युएशन कमी झाले आहे.
व्हॅल्युएशन आणि आर्थिक गणित
एथर एनर्जीने उत्पादन-बाजार योग्यता (Product-Market Fit) आणि ऑपरेशनल एफिशियन्सीवर लक्ष केंद्रित केल्यामुळे त्यांना गुंतवणूकदारांकडून चांगला प्रतिसाद मिळाला आहे. एप्रिल 2025 पर्यंत, त्यांनी $1.4 बिलियन चे व्हॅल्युएशन मिळवले, जे Ola Electric च्या तुलनेत कमी युनिट्स विकूनही जास्त होते. हे मार्केटमधील कंपन्यांच्या नफा मिळवण्याच्या क्षमतेवर आणि मजबूत ऑपरेशनल कामगिरीवर अधिक भर देत असल्याचे दर्शवते.
भविष्य आणि आव्हाने
सध्याच्या परिस्थितीत, जुन्या कंपन्या मार्केट शेअरमध्ये आघाडीवर असल्या तरी, त्यांच्या उच्च उत्पादन खर्चामुळे आणि तंत्रज्ञानाशी जुळवून घेण्यास लागणारा वेळ भविष्यात त्यांच्यासाठी डोकेदुखी ठरू शकतो. सरकारी सबसिडी, जसे की FAME योजना, EV दत्तक घेण्यास कारणीभूत ठरल्या आहेत. मात्र, सबसिडी कमी झाल्यास किमती संवेदनशील बनू शकतात. स्टार्टअप्ससाठी, तीव्र स्पर्धा आणि भांडवली खर्चामध्ये नफा मिळवणे हे मोठे आव्हान आहे. Ola Electric च्या अडचणी या सेवा इन्फ्रास्ट्रक्चर आणि ऑपरेशनल सातत्याचे महत्त्व अधोरेखित करतात. 2026 पर्यंत 25-35% पेनेट्रेशन (Penetration) अपेक्षित असले तरी, मार्केट डायनॅमिक राहण्याची शक्यता आहे. Hero Electric सारख्या कंपन्यांवरील ₹301 कोटी चे कर्ज त्यांच्या आर्थिक असुरक्षिततेचे उदाहरण आहे.