जागतिक स्तरावरील व्हर्टिकल फार्मिंग कंपन्यांचे अब्जावधी डॉलर्सचे नुकसान झाले आहे. भारतीय गुंतवणूकदारांनी महागड्या सेटअपच्या मागे न लागता भारतातील **₹1.53 लाख कोटींच्या** सप्लाय चेन वेस्टेजवर उपाय शोधणे गरजेचे आहे.
व्हर्टिकल फार्मिंग क्षेत्रात काम करणाऱ्या जागतिक कंपन्यांना अलीकडच्या काळात मोठा आर्थिक फटका बसला आहे. गेल्या एका वर्षात AeroFarms आणि Bowery Farming सारख्या मोठ्या कंपन्यांचे सुमारे $2 अब्ज भांडवल बुडाले असून, त्यांना दिवाळखोरी किंवा व्यवसाय बंद करण्याची वेळ आली आहे. ही समस्या तंत्रज्ञानाची नव्हती, तर व्यवसायाच्या आर्थिक मॉडेलची होती.
अपयशाची कारणे
पाश्चिमात्य देशांतील व्हर्टिकल फार्मिंग कंपन्यांनी नैसर्गिक साधनसंपत्तीऐवजी महागड्या मानवनिर्मित पायाभूत सुविधांवर खर्च केला. घरच्या घरी शेती करण्यासाठी लागणारी वीज, तापमान नियंत्रण आणि ऑटोमेशनचा खर्च इतका जास्त होता की, त्यांना आपला माल महागड्या किमतीत विकावा लागला. ग्राहकांनी ही वाढीव किंमत देण्यास नकार दिल्याने हे मॉडेल अपयशी ठरले.
भारतात अशा प्रकारचे 'हाय-टेक' मॉडेल्स राबवणे चुकीचे ठरू शकते, कारण भारताची समस्या सूर्यप्रकाशाची नाही, तर लॉजिस्टिकची आहे.
भारतातील खऱ्या संधी
भारतात दरवर्षी सुमारे ₹1.53 लाख कोटींचा शेतीमाल सप्लाय चेन आणि कोल्ड स्टोरेजच्या अभावामुळे वाया जातो. खरी संधी इथे आहे:
- सप्लाय चेन डिजिटायझेशन: शेतकऱ्यांना थेट मार्केटशी जोडणारी तंत्रज्ञान प्रणाली.
- लॉजिस्टिक आणि कोल्ड चेन: कमी खर्चात नाशवंत माल साठवणूक आणि वाहतुकीची सोय.
- डेटा-आधारित नियोजन: मागणीनुसार शेतीचे नियोजन करणे, ज्यामुळे मालाची फेरवाट किंवा भाव पडण्याची समस्या कमी होईल.
गुंतवणूकदारांनी काय पाहावे?
एखादी कंपनी फक्त 'हाय-टेक' असल्याचे सांगत असेल, तर त्यांच्या ऊर्जेचा खर्च आणि ग्राहकांचा बेस तपासा. जो स्टार्टअप शेतीचे पुनर्निमाण (reinvent) करण्याऐवजी शेतकऱ्यांच्या समस्यांवर उपाय शोधतो आणि सप्लाय चेन सुलभ करतो, त्यातच दीर्घकालीन शाश्वत नफा दडलेला आहे.