केरळमधील वायनाड जिल्हा सध्या भीषण हवामान संकटाचा सामना करत आहे. सरासरी तापमान **29.2°C** वर पोहोचले असून पावसाच्या **37%** कमतरतेमुळे येथील महत्त्वाच्या कॅश क्रॉप्सवर, विशेषतः कॉफी आणि मिरी उत्पादनावर गंभीर परिणाम होत आहे.
केरळमधील कृषी क्षेत्रात महत्त्वाचे स्थान असलेल्या वायनाड जिल्ह्यात हवामान बदलाचे संकट गडद होत आहे. सप्टेंबर 2026 च्या पहिल्या पंधरवड्यात येथील सरासरी तापमान 29.2°C पर्यंत पोहोचले आहे, जे गेल्या वर्षी याच काळात 27.3°C होते. या तापमानासोबतच पावसाच्या 37% कमतरतेमुळे येथील कृषी व्यवस्था मोठ्या तणावाखाली आहे.
पिकांच्या उत्पादनावर परिणाम
वायनाड हे रोबस्टा कॉफी, काळी मिरी आणि भात उत्पादनासाठी ओळखले जाते. मात्र, बदलत्या हवामानामुळे पिकांच्या नैसर्गिक चक्रात बिघाड झाला आहे. कॉफीच्या झाडांना अवेळी फुले येत आहेत, ज्यामुळे उत्पादनात मोठी घट होण्याची भीती निर्माण झाली आहे. याचा थेट फटका स्थानिक शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नाला बसत असून, या पिकांवर अवलंबून असलेल्या कंपन्यांच्या पुरवठा साखळीवरही (Supply Chain) ताण निर्माण होऊ शकतो.
सरकारी पावले आणि KERA प्रकल्प
हवामान बदलाचा मुकाबला करण्यासाठी केरळ सरकारने जागतिक बँकेच्या (World Bank) मदतीने 'KERA' (Kerala Climate Resilient Agri-Value Chain Modernisation) प्रकल्प सुरू केला आहे. यासाठी सुमारे ₹2,365 कोटींचा निधी मंजूर करण्यात आला असून, याद्वारे कृषी क्षेत्रात लवचिकता आणणे, मूल्य साखळी कार्यक्षम करणे आणि शेतकऱ्यांसाठी कार्बन क्रेडिट योजना सुरू करण्याचे उद्दिष्ट आहे.
पायाभूत सुविधांसमोरील आव्हाने
शेतीव्यतिरिक्त वायनाडमध्ये जलस्त्रोतांच्या पातळीत झालेली घट आणि विहिरी आटणे यांसारख्या समस्या गंभीर बनल्या आहेत. जंगलांचा ऱ्हास आणि अनियोजित बांधकामांमुळे जमिनीच्या तापमानातही वाढ झाली असून, सप्टेंबरच्या सुरुवातीला जमिनीचे तापमान 39°C पर्यंत नोंदवले गेले होते. याव्यतिरिक्त, पावसाच्या अनिश्चित पॅटर्नमुळे दरडी कोसळण्याचे आणि पायाभूत सुविधांचे नुकसान होण्याचे धोका वाढले आहेत.