अमेरिकेतील कोळंबी उद्योग झाला 'खल्लास'! भारताची निर्यात नव्या उंचीवर, पण अमेरिकेकडून सबसिडीचे गंभीर आरोप.

आयातीमुळे अमेरिकेतील कोळंबी उत्पादक हैराण, महसुलात मोठी घसरण

अमेरिकेतील कोळंबी उत्पादक सध्या अत्यंत बिकट परिस्थितीत आहेत. २०२१ मध्ये $489 दशलक्ष असलेला कोळंबी उद्योगाचा महसूल २०२३ पर्यंत घसरून केवळ $221 दशलक्ष झाला आहे. अमेरिकेत कोळंबीची मागणी चांगली असूनही, आयातीमुळे (Imports) किमती इतक्या घसरल्या की, २०२३ मध्ये सरासरी किंमत $2 प्रति पाउंड खाली गेली, जो आतापर्यंतचा नीचांक आहे. १९८४ मध्ये अमेरिकेच्या बाजारात २८.७% वाटा असणाऱ्या गल्फ कोळंबीचा हिस्सा आता केवळ 4.5% राहिला आहे. अनेक कंपन्या तोट्यात चालल्या असून, फेडरल फ्लीटचा नफा मार्जिन -6.1% झाला आहे, ज्यामुळे उत्पादन थांबवणे भाग पडत आहे. अमेरिकेतील उत्पादकांचे म्हणणे आहे की, स्वस्त आणि मोठ्या प्रमाणावरील विदेशी मालाशी स्पर्धा करणे त्यांना शक्य नाही.

भारताच्या सीफूड निर्यातीचा नवा विक्रम, अमेरिकेकडे माल घटला

याउलट, भारताचा सीफूड निर्यात व्यवसाय (Seafood Export Business) यशाची नवनवीन शिखरं गाठत आहे. आर्थिक वर्ष २५-२६ साठी (FY25-26) भारताची एकूण सीफूड निर्यात ₹72,325.82 कोटी (US$ 8.28 अब्ज) वर पोहोचली आहे. यामध्ये फ्रोझन कोळंबीने (Frozen Shrimp) तब्बल US$ 5.51 अब्जचा महसूल मिळवून दिला आहे. मात्र, अमेरिकेकडे होणारी निर्यात व्हॉल्यूममध्ये 19.8% आणि मूल्यामध्ये 14.5% ने घटली आहे. मार्च २०२४ मध्ये अमेरिकेने भारतीय कोळंबी उत्पादकांना सरकारी सबसिडी मिळत असल्याचा प्राथमिक निष्कर्ष काढल्यानंतर हा तणाव वाढला आहे.

अमेरिकेची भारताच्या कोळंबी सबसिडीची चौकशी

अमेरिकेचे ट्रेड रिप्रेझेंटेटिव्ह ऑफिस (USTR) हे भारत सरकारकडून कोळंबी उत्पादकांना मिळणाऱ्या सबसिडीची (Subsidies) चौकशी करत आहे. यामध्ये इंधन, उपकरणे, पायाभूत सुविधा आणि निर्यात प्रोत्साहन यांवरील सबसिडीचा समावेश आहे. USTR च्या मते, यामुळे भारतीय उत्पादकांना अयोग्य फायदा मिळतो आणि अमेरिकेतील बाजारात निष्पक्ष स्पर्धा (Fair Competition) धोक्यात येते. ही चौकशी 'सेक्शन ३०१' (Section 301) अंतर्गत सुरू आहे, जी जगभरातील विविध देशांतील व्यापार पद्धतींची तपासणी करते.

सबसिडी आणि गुणवत्तेच्या चिंतेने अमेरिकेचा उद्योग त्रस्त

अमेरिकेतील उद्योगाला मोठ्या प्रमाणावर सबसिडी मिळालेल्या आणि मोठ्या क्षमतेने उत्पादन करणाऱ्या विदेशी स्पर्धकांशी झुंज द्यावी लागत आहे. आयातीच्या मोठ्या लोंढ्यामुळे किमतींवर प्रचंड दबाव आहे, ज्यामुळे देशांतर्गत व्यवसाय आर्थिकदृष्ट्या टिकणे कठीण झाले आहे. काही वेळा भारतीय कोळंबीच्या गुणवत्तेबाबत (Quality Concerns) देखील प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले होते, जसे की FDA ने सॅल्मोनेला (Salmonella) किंवा बंदी असलेल्या अँटीबायोटिक्सच्या (Antibiotics) मुद्द्यांवर आक्षेप घेतले होते. यामुळे इक्वाडोर (Ecuador) आणि व्हिएतनाम (Vietnam) सारखे देश अमेरिकेच्या बाजारात अधिक हिस्सा मिळवत आहेत.

व्यापार तणावामुळे अमेरिका-भारत कोळंबी बाजाराचे भविष्य अंधारात

सध्या सुरू असलेल्या व्यापार वाटाघाटी (Trade Talks) आणि 'सेक्शन ३०१' चौकशीच्या निष्कर्षांवर अमेरिकेतील कोळंबी उद्योगाचे भविष्य अवलंबून आहे. भारत अमेरिकेवरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी इतर बाजारपेठा शोधत आहे, तर अमेरिका आपल्या उद्योगांना संरक्षण देण्यासाठी कठोर भूमिका घेताना दिसत आहे. यामुळे जागतिक सीफूड बाजारात अस्थिरता (Instability) येण्याची शक्यता आहे.