पाण्याच्या वाढत्या टंचाईवर मात करण्यासाठी पंजाबमधील शेतकरी आता पारंपरिक भात शेती पद्धतींना फाटा देत आहेत. 'डायरेक्ट सीडिंग ऑफ राइस' (DSR) सारख्या नवीन तंत्रज्ञानाचा वापर करून या खरीप हंगामात तब्बल **4 लाख एकर** शेती या पद्धतीने केली जात आहे, ज्यामुळे पाण्याची मोठी बचत होत आहे.
Detailed Coverage
भूजल पातळीचा गंभीर प्रश्न
भारताच्या अन्न सुरक्षेचा कणा असलेल्या पंजाबमध्ये भातशेतीमुळे भूजल पातळीत मोठी घट झाली आहे. सन 2000 मध्ये 40 फूट असलेली भूजल पातळी आज 400 फुटांवर पोहोचली आहे. तज्ज्ञांच्या मते, जर हीच परिस्थिती राहिली, तर 2039 पर्यंत राज्यातील भूजलसाठा संपुष्टात येऊ शकतो.
पाणी वाचवणारी नवीन तंत्रज्ञानं
या समस्येवर उपाय म्हणून, पंजाबचे शेतकरी आता 'डायरेक्ट सीडिंग ऑफ राइस' (DSR), 'ऑल्टरनेट वेटिंग अँड ड्रायिंग' (AWD) आणि 'सीडिंग ऑफ राइस ऑन बेड्स' (SRB) यांसारख्या पाणी-बचत करणाऱ्या पद्धतींचा अवलंब करत आहेत. पारंपरिक पद्धतीत भातशेतीसाठी प्रचंड पाणी लागते, मात्र या नवीन तंत्रज्ञानामुळे पाण्याची बचत होते. AWD तंत्रज्ञानाने सुमारे 30% पाण्याची बचत होते, तर SRB तंत्रज्ञानाने 60% पर्यंत पाण्याची बचत शक्य आहे.
वाढता वापर आणि भविष्यातील परिणाम
सरकारी आकडेवारीनुसार, या खरीप हंगामात डायरेक्ट सीडिंग पद्धतीचा वापर 36% नी वाढला असून, 4 लाख एकर शेती या पद्धतीने केली जात आहे. या पाणी-बचतीमुळे मिथेन वायूचे उत्सर्जनही कमी होण्यास मदत होते, जे पारंपरिक भात शेतीमध्ये जास्त होते.
गुंतवणूकदार आणि उद्योगांसाठी ही एक महत्त्वाची घडामोड आहे. दीर्घकालीन टिकाऊपणासाठी (sustainability) नैसर्गिक संसाधनांचा कार्यक्षम वापर करणे आवश्यक आहे. पुढील हंगामात या नवीन पद्धतींमुळे पिकांच्या उत्पादनात वाढ होते की नाही, यावर लक्ष ठेवावे लागेल. जर या पद्धती यशस्वी ठरल्या, तर पंजाबच्या कृषी क्षेत्राचे भविष्य सुरक्षित होण्यास मदत होईल.