महाराष्ट्रातील दुष्काळी सांगोला भागातील शेतकरी संदीप कदम यांनी पारंपरिक शेती सोडून शेवग्याच्या (Drumstick) शेतीचा अवलंब केला आहे. अवघ्या **10 एकर** शेतीत उत्पादन वाढवून आणि थेट बाजारपेठेत विक्री केल्यामुळे, त्यांना आता वार्षिक **₹25 लाख** उत्पन्न मिळत आहे. यामुळे पाणीटंचाई आणि पीक रोगांसारख्या समस्यांवर मात करण्यास मदत झाली आहे.
दुष्काळी भागातून यशाची गाथा
महाराष्ट्रातील सांगोला हा भाग दुष्काळासाठी ओळखला जातो. याच भागातील शेतकरी संदीप कदम यांनी आपल्या शेतीत क्रांती घडवली आहे. पारंपरिक पिके, जसे की डाळिंब, ज्यांना अवकाळी पाऊस आणि रोगांमुळे मोठा फटका बसत होता, यातून बाहेर पडण्यासाठी त्यांनी 2010 मध्ये शेवगा (Moringa oleifera) लागवडीचा प्रयोग सुरू केला. शेवगा हे पीक कमी पाण्यातही तग धरून राहणारे असल्याने त्यांनी यावर लक्ष केंद्रित केले.
टप्प्याटप्प्याने वाढवली शेती
सुरुवातीला त्यांनी फक्त 40 झाडे आपल्या डाळिंबाच्या बागेत लावली. अवघ्या 5 महिन्यांत फळे येण्यास सुरुवात झाली आणि प्रत्येक झाडामागे सुमारे ₹1,000 उत्पन्न मिळाले. या सुरुवातीच्या यशानंतर, 2012 पर्यंत त्यांनी 1 एकर जमिनीत 680 रोपे लावून शेवगा शेतीचा विस्तार केला.
थेट बाजारपेठ आणि निर्यात
आज संदीप कदम यांनी आपली संपूर्ण 10 एकर जमीन शेवगा लागवडीखाली आणली आहे. यातून ते वर्षाला अंदाजे 420 टन उत्पादन घेतात. त्यांच्या यशाचे एक महत्त्वाचे कारण म्हणजे विक्रीचे विविध मार्ग. स्थानिक व्यापाऱ्यांवर अवलंबून न राहता, ते थेट हैदराबाद, वाशी, पुणे आणि बंगळुरूसारख्या शहरांतील मोठ्या घाऊक बाजारात माल विकतात. इतकेच नाही, तर ते दुबईमध्येही आपल्या उत्पादनाची निर्यात करत आहेत. यामुळे त्यांना सध्या ₹60 प्रति किलो दराने उत्पन्न मिळत आहे, जे बाजारातील चढ-उतारांमध्येही स्थिर आहे.
कमी खर्चात जास्त नफा
या मॉडेलमुळे कमी खर्चात जास्त उत्पन्न मिळवणे शक्य झाले आहे. शेवगा लागवडीचा खर्च प्रति एकर अंदाजे ₹1.5 लाख येतो, तर त्यातून ₹25 लाख पर्यंत वार्षिक उत्पन्न मिळते. शेवग्याला कमी पाणी लागते आणि वारंवार रासायनिक फवारण्यांची गरज नसल्यामुळे खर्चात बचत होते. हे तंत्रज्ञान इतर शेतकऱ्यांसाठीही मार्गदर्शक ठरू शकते.