यावर्षीच्या खरिप हंगामातील पेरणी क्षेत्रात ३% घट झाली असून, ते ८९४.२२ लाख हेक्टरपर्यंत पोहोचले आहे. भात आणि डाळींच्या क्षेत्रात घट झाल्याने, १२% मान्सून तूट आणि एल निनोचा धोका यामुळे आगामी काळात शेती उत्पादन आणि अन्न महागाईवर परिणाम होण्याची शक्यता आहे.
खरिप पेरणीची सद्यस्थिती
कृषी मंत्रालयाने जारी केलेल्या आकडेवारीनुसार, जुलै अखेरपर्यंत देशभरात खरिप पिकांखालील एकूण क्षेत्र ८९४.२२ लाख हेक्टर इतके नोंदवले गेले आहे. गेल्या वर्षी याच काळात हे क्षेत्र ९२०.७१ लाख हेक्टर होते, जी ३% ची घट दर्शवते. सद्यस्थितीतील पेरणीचा आकडा हा सरासरी हंगामाच्या सुमारे ८१% आहे, परंतु गेल्या वर्षीच्या तुलनेत घट चिंताजनक आहे.
प्रमुख पिकांच्या पेरणीचा आढावा
- भात (Paddy): खरिपातील प्रमुख पीक असलेल्या भाताची पेरणी ३०१.४९ लाख हेक्टरवर झाली आहे, जी मागील वर्षी ३०८.३९ लाख हेक्टर होती.
- डाळी (Pulses): डाळींच्या क्षेत्रातही घट दिसून येत असून, ते ९५.१८ लाख हेक्टरवर आले आहे (मागील वर्षी १०१.६० लाख हेक्टर). यामध्ये अरहर आणि मूग डाळीच्या पेरणीत घट झाली आहे, मात्र उडीद डाळीचे क्षेत्र वाढले आहे.
- भरडधान्ये (Coarse Cereals): या पिकांचे क्षेत्र १५७.७७ लाख हेक्टरपर्यंत घसरले आहे (मागील वर्षी १७०.६० लाख हेक्टर).
- तेल बियाणे (Oilseeds): तेलबियाणे क्षेत्रात सुधारणा असून, ते १७२.३२ लाख हेक्टरवर पोहोचले आहे. यामध्ये शेंगदाणा आणि सूर्यफूल लागवडीमुळे वाढ झाली आहे.
- ऊस (Sugarcane): उसाच्या लागवडीत किरकोळ वाढ झाली आहे.
- कापूस (Cotton): कापसाची लागवड १०३.५४ लाख हेक्टरवर झाली आहे, जी मागील वर्षी १०६.०६ लाख हेक्टर होती.
मध्य प्रदेश, महाराष्ट्र, गुजरात आणि उत्तर प्रदेश यांसारख्या राज्यांमध्ये पेरणीत लक्षणीय घट नोंदवली गेली आहे.
मान्सून आणि जलाशयांची स्थिती
पेरणीतील ही घट प्रामुख्याने अनियमित पावसामुळे झाली आहे. २ ऑगस्टपर्यंत, भारतीय हवामान विभागाने दक्षिण-पश्चिम मान्सूनमध्ये १२% तुटीची नोंद केली आहे. यासोबतच, एल निनोची परिस्थिती कायम असल्याने मान्सूनच्या उर्वरित कालावधीबद्दल अनिश्चितता आहे.
पाण्याची उपलब्धता हा देखील एक महत्त्वाचा मुद्दा आहे. ३० जुलैपर्यंत, देशभरातील १६६ प्रमुख जलाशयांमधील उपलब्ध पाणी साठा मागील वर्षाच्या तुलनेत ६५.३७% आहे, तर सामान्य पातळीच्या ९२.९९% इतका आहे. जलाशयांमध्ये पाणी कमी नसले तरी, मागील वर्षाच्या तुलनेत कमी साठा काही कृषी क्षेत्रांमध्ये पाण्याची कमतरता दर्शवतो.
बाजारातील विश्लेषक आणि गुंतवणूकदार या आकडेवारीवर बारकाईने लक्ष ठेवून असतात, कारण याचा परिणाम अन्नधान्याच्या महागाईवर आणि खते, बियाणे व शेती अवजारे कंपन्यांच्या आर्थिक स्थितीवर होऊ शकतो. पेरणीची पुढील आकडेवारी आणि मान्सूनचे वितरण हे अंतिम पीक उत्पादनावर परिणाम करेल.