काश्मीरमधील पॅम्पोर भागात केसर उत्पादनावर पुन्हा एकदा संकट आले आहे. रेकॉर्डब्रेक उष्णता आणि कोरड्या हवामानामुळे सलग दुसऱ्या वर्षी केसरचे उत्पन्न घटण्याची दाट शक्यता निर्माण झाली आहे.
काश्मीरमधील पॅम्पोर भागात केसरचे पीक सध्या भीषण उष्णतेचा सामना करत आहे. हवामानातील बदलांमुळे फुलांच्या बहरण्याच्या काळातच कोरडे हवामान निर्माण झाल्याने पिकांचे मोठे नुकसान होत आहे. ४ ऑक्टोबर रोजी श्रीनगरमध्ये तापमान ३१.२°C इतके नोंदवले गेले, जे १९३५ नंतरचे उच्चांकी तापमान आहे. या उष्णतेचा केसरच्या नाजूक पिकावर अत्यंत प्रतिकूल परिणाम झाला असून झाडांची वाढ खुंटली आहे.
सरकारी योजनांचा फज्जा?
२०१० मध्ये ₹४१२ कोटी खर्चाची 'नॅशनल केसर मिशन' योजना सुरू करण्यात आली होती. या योजनेचे मुख्य उद्दिष्ट ठिबक सिंचन प्रणालीद्वारे पिकांना हवामानातील बदलांपासून वाचवणे हे होते. मात्र, जमिनीवर ही योजना अपयशी ठरल्याचे दिसत आहे. ज्या शेतकऱ्यांनी स्वतःच्या खिशाने खासगी विहिरी खोदल्या आहेत, त्यांच्याकडील पिकांची स्थिती बऱ्यापैकी चांगली आहे, तर पावशावर अवलंबून असलेल्या शेतकऱ्यांचे मोठे नुकसान होत आहे.
अर्थव्यवस्थेवर परिणाम
काश्मीरमधील २०,००० ते २५,००० कुटुंबांचा उदरनिर्वाह केसर शेतीवर अवलंबून आहे. सामान्य परिस्थितीत, या प्रदेशातून दरवर्षी १३ ते १४ टन केसरचे उत्पादन मिळते. मागील हंगामात उत्पादन ५ ते १० टक्क्यांपर्यंत घसरले होते. आता पुन्हा एकदा तशीच परिस्थिती निर्माण झाल्याने शेतकरी वर्गामध्ये चिंतेचे वातावरण आहे. पुढील काही दिवसांत हाती येणाऱ्या पिकाच्या आकडेवारीवरून शेतीचे नेमके किती नुकसान झाले आहे, याचे चित्र स्पष्ट होईल.