काश्मीरमध्ये केशर काढणीचा हंगाम ऐन भरात असतानाच वाढत्या तापमानाने शेतकऱ्यांची चिंता वाढवली आहे. श्रीनगरमध्ये पारा **३१.२°C** वर पोहोचल्याने पिकांच्या गुणवत्तेवर आणि उत्पादनावर गंभीर परिणाम होण्याची शक्यता आहे.
काश्मीर खोऱ्यात सध्या हवामानाने घेतलेल्या अनपेक्षित वळणामुळे केशर उत्पादनासमोर मोठे आव्हान उभे राहिले आहे. ४ ऑक्टोबर २०२६ रोजी श्रीनगरमधील तापमान ३१.२°C नोंदवण्यात आले, जे या काळासाठी अत्यंत असामान्य आहे. केशर लागवडीसाठी १० ऑक्टोबर ते १५ नोव्हेंबर हा कालावधी अत्यंत संवेदनशील असतो, ज्यामध्ये थंड वातावरण आणि ओलावा आवश्यक असतो.
उत्पादनातील घट आणि आव्हाने
केशराच्या कंदांना (Corms) वाढण्यासाठी योग्य ओलाव्याची गरज असते, मात्र सध्याच्या कोरड्या वातावरणामुळे जमिनीतील ओलावा संपला आहे. यामुळे पिकांचे नुकसान होण्याचा धोका निर्माण झाला आहे. आकडेवारीवर नजर टाकल्यास, १९९० च्या दशकात असलेली ५,७०० हेक्टर लागवड क्षेत्र आता २०१९-२० पर्यंत २,३८७ हेक्टरवर खाली आली आहे, ज्यामुळे आधीच तणावाखाली असलेल्या या क्षेत्रावर आणखी दबाव वाढला आहे.
गुंतवणुकीच्या दृष्टीने महत्त्वाचे
बाजाराच्या दृष्टीने विचार करता, भारतात केसर शेती ही पूर्णपणे असंघटित आणि छोट्या शेतकऱ्यांवर आधारित आहे. NSE किंवा BSE वर केशर उत्पादनाशी थेट संबंधित कोणतीही मोठी लिस्टेड कंपनी नाही. 'Saffron Industries Ltd' सारख्या कंपन्या शेअर बाजारात असल्या, तरी त्यांचा मसाल्याच्या व्यापाराशी कोणताही संबंध नाही; त्या प्रामुख्याने कागद निर्मिती क्षेत्रात कार्यरत आहेत.
मार्केटवर काय परिणाम होईल?
केशरासारख्या दुर्मिळ उत्पादनांचा तुटवडा निर्माण झाल्यास त्याचा परिणाम खाद्यपदार्थ आणि मसाला निर्मिती करणाऱ्या कंपन्यांच्या 'इनपुट कॉस्ट'वर होऊ शकतो. सिंचनाच्या सोयींअभावी नैसर्गिक बदलांचा सामना करणे कठीण जात आहे. आगामी काळात पिकाची आवक किती होते, यावरच मसाला बाजारातील दरांचे गणित अवलंबून असेल.